ΚΑΠ ΣΠΙΘΑ - ΔΙΗΜΕΡΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΚΙΝΗΜΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΠΑΙΔΕΙΑ Ελληνοκεντρική, ανθρωπιστική, απολύτως εκσυγχρονισμένη..
Μίκης Θεοδωράκης

(Ιδρυτική Διακήρυξη 1ης Δεκεμβρίου 2010)

… Πού είναι η βιομηχανία μας; Η βιοτεχνία μας; Η γεωργία μας; Το εξαγωγικό μας εμπόριο; Σε ποιο σημείο καταντήσαμε την Παιδεία μας; Πού είναι η επιστημονική μας έρευνα και ποια είναι η προσφορά των διανοουμένων και καλλιτεχνών; Γιατί έπνιξαν τον Πολιτισμό μας και στη θέση του επέβαλαν την υποκουλτούρα; Πού πήγε το ήθος μας; Η παραδοσιακή μας ευγένεια;

Μίκης Θεοδωράκης . 

(Ομιλία στο Ηράκλειο Κρήτης 2011)

Διημερίδα

ΠΑΙΔΕΙΑ:

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ

Η Κίνηση Ανεξάρτητων Πολιτών προκειμένου να συμβάλλει στην ανάδειξη και προώθηση του ζητήματος της Ελληνικής Παιδείας, οργανώνει διήμερο με θέμα «Παιδεία: Η Ελλάδα στο σύγχρονο κόσμο».

Το Διήμερο θα διεξαχθεί στη Αθήνα, το Σάββατο και την Κυριακή 24 και 25 Σεπτεμβρίου 2011, σε χώρο που θα γνωστοποιηθεί με νεότερη ανακοίνωση.

      Οι ομιλητές-εισηγητές  του Διημέρου θα υποδειχτούν από τις ΣΠΙΘΕΣ καθώς και από την Επιτροπή του Διημέρου και την ηγεσία του Κινήματος.

     

ΑΘΗΝΑ  2011

Ι. ΓΕΝΙΚΟ  ΠΟΛΙΤΙΚΟ  ΠΛΑΙΣΙΟ  ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ

Τα ζητήματα  που θέτει για τον άνθρωπο και την κοινωνία ο 21^ος αιώνας  και η πολύπλευρη κρίση που βιώνουμε παντού απειλητικά, μας   αναγκάζουν  να αναλογιστούμε πού πάμε ως έθνος και ιστορικός λαός μέσα στη σύγχρονη συγκυρία και να αναζητήσουμε το ρόλο που καλείται  να παίξει η Παιδεία μας τούτη την κρίσιμη ώρα.

       Η χρεοκοπία της χώρας, η κατάρρευση ουσιαστικά της Δημοκρατίας και η υποταγή της Πολιτικής  στους σχεδιασμούς των αγορών,   οι  άγριες  περικοπές  στις δαπάνες για την παιδεία σε όλες τις βαθμίδες, η διεθνής διασύνδεση των αγορών και των εθνικών παραγωγικών συστημάτων, η συρρίκνωση του παραγωγικού μας ιστού, η απίσχνανση των λαϊκών εισοδημάτων,  η ανεργία   και η μετανάστευση των νέων, η διαφθορά η σήψη και ηθική διάβρωση του κράτους και του πολιτικού συστήματος, η περιθωριοποίηση  κοινωνικών ομάδων, η κυριάρχηση της αναξιοκρατίας και της ημιμάθειας, και η επικράτηση του αφελληνισμού και της υποκουλτούρας  σε όλους τους τομείς της εθνικής και κοινωνικής μας ζωής, όλα  γεννούν την ανάγκη να ξαναβρούμε την ουσία της ελληνικής παιδείας και να τη συνδέσουμε με την πορεία  μας στην ιστορία και στο σύγχρονο κόσμο. 

       Η μελέτη των προβλημάτων που μαστίζουν την πατρίδα και το λαό μας δείχνει πώς η κατάρρευση και η κατάντια μας  δεν προήλθαν από την έλλειψη επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων, αλλά από την ψυχική μας εξάρτηση από τον ξένο «προστάτη-πατέρα», την έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, την κοντόφθαλμη προοπτική και την κυριάρχηση ενός  παθολογικού εγωισμού και ιδιωτισμού   που άνθισε στο πέλαγος ενός δυτικόφερτου και δυτικότροπου ιστορικού υλισμού που κατέκλυσε την καθημερινότητά μας με τις ευλογίες των ΜΜΕ και των διανοουμένων μας.   Μέσα στο πλαίσιο αυτό σχηματίστηκε η  αφελληνιστική σύγχρονη εννοιολογία, ηθολογία, νομολογία και νοοτροπία μας,  έτσι που κάθε  δημιουργική απόπειρα ανεξαρτησίας και προόδου να σκοντάφτει  στο «αυτό δεν γίνεται- δεν μπορεί να γίνει»..

      Σήμερα κάθε χώρα είναι αναγκασμένη να βρει τη νέα θέση της στον νέο παγκόσμιο καταμερισμό της εργασίας που διαμορφώνεται στο πλαίσιο της ανοιχτής αγοράς. Η Ελλάδα μέσα στο περιβάλλον αυτό καλείται να προσδιορίσει τα στοιχεία που καθορίζουν το χαρακτήρα της οικονομίας της  αλλά και ν’ αναδείξει τα στοιχεία του πολιτισμού της που δοκιμάστηκαν ιστορικά και καταξιώθηκαν ως στοιχεία της ταυτότητας του Ελληνισμού και του οικουμενικού  ανθρώπου. Προκύπτει για τους Έλληνες  η ανάγκη να ξεπεράσουμε το σύνδρομο  της ξένης εξάρτησης και του μιμητισμού και να στηρίξουμε τη ζωή μας στα δικά μας πόδια: να γίνουμε ξανά Δημιουργοί πολιτισμού. Να λάβουμε ενεργά μέρος, όπως τονίζει ο Μίκης Θεοδωράκης, στην «Οικοδόμηση ενός καθαρά νεοελληνικού πολιτισμού στηριγμένου επάνω στις ιστορικές, πνευματικές και πολιτιστικές του παραδόσεις».

      Η Διακήρυξη του Μίκη Θεοδωράκη, του  ιδρυτή της Κίνησης Ανεξάρτητων Πολιτών που με την οξυδέρκειά του  έδειξε  το εθνικό μας μέλλον,  δείχνει και τον ορίζοντα προς τον οποίο πρέπει να κινηθεί η Παιδεία μας. Τονίζει χαρακτηριστικά ο Θεοδωράκης:

·  «ΠΑΙΔΕΙΑ Ελληνοκεντρική, ανθρωπιστική, απολύτως εκσυγχρονισμένη... Παιδεία  να επικεντρώσει την αγωγή των παιδιών μας πάνω στον πλούτο αυτής της μοναδικής στον κόσμο πνευματικής συνέχειας

·        Ανάδειξη τελειοφοίτων με υψηλό βαθμό πνευματικής, επιστημονικής και ηθικής συγκρότησης.

·        Δημιουργία υπεύθυνων πολιτών και ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων εμφορούμενων από τα υψηλότερα ανθρώπινα ιδανικά.

·        Αντί μονομερούς τεχνοκρατικής κατευθύνσεως, αναζήτηση προγράμματος σφαιρικής παιδείας, από την αρχή της φοίτησης έως το τέλος, που να περιλαμβάνει όλα τα πνευματικά και καλλιτεχνικά επιτεύγματα και ιδέες της ανθρωπότητας.

·        Ειδικό πρόγραμμα μύησης στην Ελληνική Παιδεία που να περιλαμβάνει την Ιστορία, την Φιλοσοφία, την Τέχνη και τις Ιδέες από την προκλασική εποχή, αρχαιότητα, ελληνιστικούς χρόνους, Βυζάντιο, τον ελληνισμό κατά την Οθωμανική κατοχή και τους νεότερους χρόνους από το 1821 έως σήμερα.

·        Αντιπαράθεση της διαχρονικής ελληνικής παράδοσης - ιστορικής και πνευματικής - με τα ανάλογα ρεύματα της κάθε εποχής.

·        Έλληνες περήφανοι για την καταγωγή τους και σίγουροι για τον εαυτό τους».

Μίκης Θεοδωράκης

(Ιδρυτική Διακήρυξη 1ης Δεκεμβρίου 2010)
  

ΙΙ.      ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ

ΣΚΟΠΟΣ:  ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ  ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ   ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ-ΛΥΣΕΩΝ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΕΝΟΤΗΤΑ

(Ενδεικτικό σχεδίασμα που θα οριστικοποιηθεί μετά την έκφραση των προτάσεων-περιλήψεων των ενδιαφερομένων)

1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΟΝ 21^Ο ΑΙΩΝΑ.

1.1. ΟΡΑΜΑ, ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

1.2. ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ  ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

1.3. ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ  ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

1.4. ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

2. ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

2.1. Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΚΙ Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ

2.2. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

2.3. ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ (ΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΑΔΙΚΗ)- ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ

2.4. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

3. ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ- ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ

3.1. ΥΛΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΑ- ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

3.2. ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ  ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΜΑΤΩΝ

3.3. ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ-ΕΠΙΛΟΓΗ

3.4. ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

4. ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑ ΒΑΘΜΙΔΑ

4.1. ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ 1-ΒΑΘΜΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

4.2. ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ 2-ΒΑΘΜΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

4.3. ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΠΑΙΔΕΙΑ-ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ &ΤΕΙ

4.4. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕΔΩΝ

5. ΔΑΠΑΝΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΔΙΗΜΕΡΟΥ

ΙΙΙ. ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ

1. Για την 1^η θεματική ενότητα του Διημέρου, η διάρκεια κάθε εισήγησης θα είναι 20 λεπτά.

Οι γραπτές εισηγήσεις αυτής της κατηγορίας  θα έχουν έκταση οκτώ (8) το πολύ δακτυλογραφημένων σελίδων σε διπλό διάστιχο (περίπου 5000 λέξεις) και  θα συνοδεύονται με ενδεικτική βιβλιογραφία.

2. Για την 2^η , 3^η, 4^η και 5^η θεματική ενότητα, η διάρκεια κάθε εισήγησης θα είναι 10 λεπτά.

Οι εισηγήσεις αυτής της κατηγορίας θα έχουν έκταση πέντε (5) το πολύ δακτυλογραφημένων σελίδων σε διπλό διάστιχο και  θα συνοδεύονται με ενδεικτική βιβλιογραφία.

3. Κάθε  ΣΠΙΘΑ  πρέπει μέχρι την 1^η Σεπτεμβρίου 2011 να διαβιβάσει ηλεκτρονικά  στη Γραμματεία  τους τίτλους και τις περιλήψεις των εισηγήσεων που προτείνει μαζί με το όνομα και την ιδιότητα του εισηγητή. Οι ΣΠΙΘΕΣ μπορούν να επιλέξουν εισηγητές  από τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο στον οποίο δραστηριοποιούνται, εφόσον οι εισηγητές αυτοί  έχουν διακριθεί  για το ερευνητικό/ επιστημονικό/  διδακτικό/ επαγγελματικό τους έργο και την κοινωνική προσφορά τους. Κάθε περίληψη δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 200 λέξεις   και να συνοδεύεται με τον κωδικό αριθμό της θεματικής ενότητας για την οποία προορίζεται (π.χ. 1.2 ή 3.4).

4. Όλες οι εισηγήσεις πρέπει να παραδοθούν σε ηλεκτρονική μορφή Word στη Γραμματεία της Κ.Α.Π  που έχει οριστεί για το Διήμερο μέχρι τις 20 Σεπτεμβρίου 2011. Οι εισηγήσεις πρέπει να επικεντρώνονται στην σαφή  διατύπωση των προβλημάτων/ ζητημάτων που αφορούν κάθε ενότητα και στην αντίστοιχη διατύπωση των ενδεδειγμένων λύσεων-προτάσεων.

5. Εισηγήσεις που δεν πληρούν τις ανωτέρω προδιαγραφές δεν θα γίνουν αποδεκτές. Όλες οι εισηγήσεις που πληρούν τις προδιαγραφές θα δημοσιευτούν στον ιστότοπο του Διημέρου  που θα συνδεθεί με τον  ιστότοπο της Κ.Α.Π. 

Εάν ο αριθμός των γραπτών εισηγήσεων που θα υποβληθούν υπερβαίνει τις χρονικές δυνατότητες του Διημέρου, τότε οι εισηγήσεις που θα διαβαστούν θα επιλεγούν με ευθύνη της Οργανωτικής- Επιστημονικής Επιτροπής του Διημέρου. 

6. Για κάθε γενική θεματική ενότητα προβλέπεται διάλογος- συζήτηση διάρκειας 30 λεπτών με γραπτές ερωτήσεις.

7. ΣΠΙΘΕΣ που δεν έχουν υποβάλλει εισήγηση, μπορούν να  εγγραφούν για τρίλεπτες  τοποθετήσεις. Θα μιλήσει ένας από κάθε ΣΠΙΘΑ και εάν ο χρόνος το επιτρέπει θα μιλήσει και δεύτερος.   

8. Το πρόγραμμα του Διημέρου θα σχεδιαστεί μετά την υποβολή των περιλήψεων και θα οριστικοποιηθεί μετά την υποβολή των εισηγήσεων.

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Ελένη Γκιντίδου.

Αλεξάνδρα Τράγκα

………………………………….

H ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ- ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Mανώλης Δρεττάκης -Παράδοση και ρίζες στη ζωή του έθνους

Παράδοση και ρίζες στη ζωή του έθνους

06 / 06 / 2011

Mεγάλη ευθύνη όλων των κυβερνήσεων για τη σημερινή κατάσταση

  

• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 
 
• 

Tου Mανώλη Γ. Δρεττάκη.

Στο σύντομο αυτό άρθρο θα ασχοληθώ με την ουσία μιας ανταλλαγής απόψεων μεταξύ του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος και του Προέδρου της Δημοκρατίας. Kαι πρώτα απ’ όλα ας δούμε τα βασικά σημεία της ανταλλαγής αυτής όπως δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες της 20.9.04. O Αρχιεπίσκοπος, ανάμεσα στα άλλα, είπε και τα εξής:

«…σήμερα, που συντελούνται σε όλο τον κόσμο κοσμογονικές αλλαγές, οι λαοί στηρίζονται στην παράδοσή τους και στις ρίζες τους. Tο ίδιο οφείλουμε και εμείς να πράξουμε, και το πράττουμε, εάν δεν θέλουμε να αφομοιωθούμε, να ξεριζωθούμε και να χαθούμε από το προσκήνιο της ιστορίας… οι νέοι μας, που είναι αλήθεια ότι και πιστεύουν και εν πολλοίς πλειοδοτούν στην επιστροφή όλων μας στις πατρογονικές μας ρίζες, χωρίς αυτό να επηρεάζει την πορεία μας προς την πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό».

Παρεμβαίνοντας ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ανάμεσα στα άλλα, είπε και τα εξής:

«…η παράδοση δεν είναι φαινόμενο το οποίο μάς υποχρεώνει σε μια εν απραξία ενατένιση του παρελθόντος, αλλά είναι μια παράδοση, η οποία μάς υποχρεώνει συνέχεια… διότι αν δεν τη συνεχίσουμε, θα πάψει να υπάρχει. Γι’ αυτό, θα μου επιτρέψετε να πω ότι δεν ήθελα να συμφωνήσω μαζί σας εις την επιστροφή στις ρίζες, αλλά οι ρίζες θα πρέπει πάντοτε να μας εμπνέουν και να προεκτείνουμε τα κλαδιά ώστε και οι ρίζες να υπάρχουν και νέα τροφή να δίνουν στα κλαδιά».

Από τα παραπάνω παραθέματα φαίνεται ότι, παρά τη φαινομενική διαφωνία, υπάρχει αλληλοσυμπλήρωση και ο μεν Αρχιεπίσκοπος τονίζει περισσότερο την παράδοση και τις πατρογονικές ρίζες, χωρίς, όμως, αυτά να επηρεάζουν την πορεία προς την πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό, ο δε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, χωρίς να παραβλέπει τον ρόλο της παράδοσης και των ριζών, τονίζει περισσότερο την ανάπτυξη που στηρίζεται σε αυτές. Tο ερώτημα, όμως, που γεννιέται –και αυτό αποτελεί και την ουσία του θέματος– είναι αν και κατά πόσο στην πορεία μας «προς την πρόοδο» και στην «προέκταση των κλαδιών» στηριζόμαστε ως έθνος στην παράδοση και στις πατρογονικές ρίζες, ή αν, αντίθετα, σιγά αλλά σταθερά απομακρυνόμαστε ώστε να κινδυνεύουμε να αποκοπούμε από αυτές.

Kαι πρώτα από όλα θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τι εννοούμε με τις λέξεις «παράδοση» και «ρίζες». Mια ελλειπτική απάντηση είναι: «ό,τι καλό μάς έχει κληροδοτήσει το παρελθόν και το οποίο εξακολουθεί να είναι ζωντανό –αν όχι στο σύνολο– τουλάχιστον σε ένα σημαντικό τμήμα του Λαού». Σ’ αυτό περιλαμβάνονται κυρίως η ελληνική γλώσσα, η κλασική παιδεία, ο πολιτισμός σε όλες τις εκφάνσεις του, η ιστορική διαδρομή του έθνους, η Oρθοδοξία, τα ήθη και τα έθιμα και οι αξίες που ενυπάρχουν σ’ αυτά και που μας χαρακτηρίζουν ως Λαό. Tο βασικό, επομένως, ερώτημα που τέθηκε πιο πάνω είναι αν και κατά πόσο η σύγχρονη ελληνική κοινωνία εδράζεται σε αυτή την παράδοση και σε αυτές τις ρίζες, και αντλεί από αυτές τη δύναμη για να δημιουργήσει σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής και να μετάσχει, αλλά και να συμβάλει, στη συντελούμενη στον κόσμο πρόοδο.

Tα θεμέλια

Είναι σαφές ότι μια αναλυτική και ολοκληρωμένη απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι εύκολο να δοθεί στο σύντομο αυτό άρθρο. Γι’ αυτό θα αρκεστούμε σε ορισμένες νύξεις στα όσα προαναφέρθηκαν.

Γλώσσα: Kαι πρώτα από όλα το μέγα θέμα της γλώσσας. Είναι γνωστό ότι οι παλαιότερες γενιές δεν είχαν την ευκαιρία όχι μόνο να τελειώσουν το εξατάξιο (τότε) γυμνάσιο, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό τους δεν κατόρθωσε να τελειώσει ούτε το δημοτικό, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλο ποσοστό αναλφαβήτων. Σήμερα, το φαινόμενο αυτό έχει περιοριστεί δραστικά, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει το πρόβλημα της μη ολοκλήρωσης τής (κατά το Σύνταγμα) 9χρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Ενα σημαντικό ποσοστό νέων δεν τελειώνει και σήμερα το γυμνάσιο. Tόσο για τις παλαιότερες γενιές που ζουν ακόμη αλλά δεν είχαν τελειώσει το δημοτικό όσο και τις νεότερες που δεν τέλειωσαν το γυμνάσιο υπάρχει πρόβλημα στη γνώση, την ανάγνωση, την κατανόηση και τη γραφή της γλώσσας μας.

Πρόβλημα, όμως, υπάρχει και σε εκείνους που τελειώνουν το λύκειο. Είναι γνωστό το πρόβλημα που εμφανίζεται στις πανελλήνιες εξετάσεις στο (αμφιλεγόμενο) μάθημα της Εκθεσης και τα «διαμάντια» που παρουσιάζονται, καθώς και η χαμηλή βαθμολογία που παίρνει σε αυτό ένα μεγάλο πσοστό των υποψηφίων. Ενας από τους λόγους στους οποίους οφείλεται η κατάσταση αυτή είναι γενικότερα το επίπεδο της εκπαίδευσης και ειδικότερα η ανεπαρκής ή ανύπαρκτη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι νέοι μας να μην είναι σε θέση να κατανοήσουν κείμενα στην καθαρεύουσα και, πολύ περισσότερο, τα κείμενα των Ευαγγελίων, τα βυζαντινά κείμενα, τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας και των αρχαίων συγγραφέων. Tο πρώτο, λοιπόν, ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό στηριζόμαστε ως έθνος στο θεμέλιο που λέγεται ελληνική γλώσσα;

Kλασική παιδεία: Tο δεύτερο θέμα είναι η κλασική παιδεία και οι αξίες που ενυπάρχουν σε αυτήν. Η μορφή που έχει πάρει η εκπαίδευση στο γυμνάσιο και ιδιαίτερα στο λύκειο (το οποίο, ουσιαστικά, έχει καταργηθεί ως το δεύτερο επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και έχει μετατραπεί σε μεταβατικό στάδιο για την ανώτατη και ανώτερη εκπαίδευση) έχει αφυδατώσει τη διδασκαλία της κλασικής παιδείας σε σημείο που στις περισσότερες περιπτώσεις να θεωρείται –ιδιαίτερα για την πλειονότητα των αποφοίτων που δεν κατευθύνονται στις φιλοσοφικές σχολές– πάρεργο και ενοχλητική ενασχόληση. Tο δεύτερο, επομένως, ερώτημα είναι ποια επαφή έχουμε με τη ρίζα που ονομάζεται κλασική παιδεία;

Πολιτιστική κληρονομιά: Παράλληλα με τη γλώσσα και την κλασική παιδεία η Ελλάδα έχει το μέγα προνόμιο να διασώζει και άλλες εκφάνσεις του τρισχιλιετούς πολιτισμού της. Πόσοι, όμως, νεο-Ελληνες έχουμε ουσιαστική επαφή με αυτήν την ανεκτίμητη και θαυμαστή από όλον τον κόσμο πολιτιστική κληρονομιά; Πόσοι, τόσο από τις παλαιότερες γενιές όσο και από τις νεότερες, επισκέπτονται μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, βυζαντινά μνημεία κ.λπ.; Kαι ακόμη πόσοι, και από εκείνους που τα επισκέπτονται ασχολήθηκαν πριν τα επισκεφθούν ή ασχολούνται μετά την επίσκεψή τους σ’ αυτά με τη μελέτη του πολιτισμού των περιόδων στις οποίες αναφέρονται οι χώροι αυτοί;

Συνολικές ευθύνες

Η ατελής γνώση της γλώσσας μας, η ανεπαρκής κλασική μας παιδεία και η ελλιπής επαφή με τις άλλες εκφάνσεις της πολιτιστικής μας κληρονομιάς αποτελούν μια πραγματικότητα η οποία δείχνει ότι η επαφή μας ως έθνους με τις ρίζες αυτές κάθε άλλο παρά ικανοποιητική είναι, με αποτέλεσμα σιγά αλλά σταθερά οι ρίζες αυτές να μην τροφοδοτούν τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Για την κατάσταση που υπάρχει στα θέματα αυτά, τεράστια είναι η ευθύνη όλων των κυβερνήσεων και ιδιαίτερα εκείνων που διαχειρίστηκαν τις υποθέσεις του έθνους μετά τη λαίλαπα της επτάχρονης δικτατορίας. Δεν είναι μόνο τα μικρά ποσοστά του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος που διατίθενται για την Παιδεία και τον Πολιτισμό η αιτία της κατάστασης αυτής. Mεγάλη ευθύνη έχουν οι κυβερνώντες –και ιδιαίτερα οι υπουργοί Παιδείας– για το περιεχόμενο και την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και τις παντοειδείς ελλείψεις που υπάρχουν σε όλες τις βαθμίδες της, την έλλειψη ελέγχου και αξιολόγησης της εκπαίδευσης αυτής και των λειτουργών της, κ.λπ. Mεγάλη, επίσης, είναι η ευθύνη των υπουργών Πολιτισμού για το υποβαθμισμένο ενδιαφέρον που έχει διαχρονικά επιδειχθεί για την πολιτιστική μας κληρονομιά και την ανάδειξή της.

O ρόλος της Oρθοδοξίας

Η άλλη μεγάλη ρίζα του έθνους είναι η Oρθοδοξία. Παρόλο ότι ο λαός μας, στην πλειονότητά του, είναι πιστός και παρόλο ότι υπάρχει και σήμερα ένα σημαντικό ποσοστό νέων που είναι ενεργά μέλη της Εκκλησίας, εν τούτοις υπάρχουν και για τη ρίζα αυτή κρίσιμα ερωτήματα: πόσο βαθιά και συνειδητά βιώνει ο λαός την ορθόδοξη πίστη του, πόσο η πίστη αυτή ρυθμίζει την καθημερινή οικογενειακή μας ζωή και συμπεριφορά, καθώς και την κοινωνική μας ζωή ως έθνους, πόσο ο καθένας και η καθεμιά που αποτελούν ενεργά μέλη της Εκκλησίας έχουν εμβαθύνει στη μελέτη της Αγίας Γραφής, των Πατέρων της Εκκλησίας;

Για την ανεπαρκή άντληση δύναμης από τη ρίζα της Oρθοδοξίας την κύρια ευθύνη φέρουν, φυσικά, τόσο ο κλήρος όσο και ο λαός. Από τη θέση του, όμως, μεγαλύτερη ευθύνη φέρει ο κλήρος και ιδιαίτερα ο ανώτερος, δηλαδή η Iεραρχία ως σύνολο και τα μέλη της, ορισμένα από τα οποία, σε κάποιες περιπτώσεις, δυστυχώς, «τυρβάζουν περί πολλά» και παραμελούν το κύριο πνευματικό έργο τους. Ευθύνη, όμως, φέρει και ο Λαός, και ιδιαίτερα η ελληνική οικογένεια, η οποία έχει απορροφηθεί από την καθημερινότητα και έχει παραμελήσει το ουσιώδες, δηλαδή τη μεταλαμπάδευση της ορθόδοξης πίστης στη νέα γενιά.

Ήθη και έθιμα: Είναι σε όλους κοινή εμπειρία ότι πολλά από αυτά αργοσβήνουν, παρά τις προσπάθειες των διαφόρων ανά την Ελλάδα συλλόγων για τη διατήρησή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα έθιμα αυτά έχουν, δυστυχώς, μετατραπεί σε μια κακόγουστη «ατραξιόν» για τους ξένους τουρίστες. Kαι στο θέμα αυτό τεράστια ευθύνη έχουν οι εκάστοτε υπουργοί Πολιτισμού.

Tέλος, σε ό,τι αφορά βασικά χαρακτηριστικά του Λαού μας όπως το φιλότιμο, η φιλοξενία, η εντιμότητα κ.λπ., έχουν αρχίσει, δυστυχώς, εδώ και καιρό να ξεφτίζουν.

Όλα τα παραπάνω, στον βαθμό που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, θα πρέπει να προβληματίσουν τόσο την ηγεσία του τόπου όσο και το σύνολο του Λαού και όλοι μαζί να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε τις ρίζες μας ζωντανές ώστε να μπορέσουμε να βγάλουμε όχι απλώς «κλαδιά», αλλά τους καρπούς εκείνους που απαιτούν οι καιροί και που τόση ανάγκη έχει το Έθνος.

Καθημερινή της Κυριακής 10-10-2004

Γράμμα Φινλανδού μαθητή σε 'Ελληνα μαθητή

«Αγαπητέ Σωκράτη, μαθαίνω αρχαία ελληνικά και επειδή χθες διαβάζαμε μια επιστολή του Επίκουρου προς το φίλο μου Μένοικο, μου άρεσε η προσφώνηση της επιστολής του και προσπάθησα να τη μιμηθώ.
Λοιπόν, όπως μου γράφεις, άκουσες ότι εμείς εδώ στη Φινλανδία βγήκαμε πρώτοι στον κόσμο στην Παιδεία, ενώ εσείς δεν τα πήγατε και τόσο καλά και θέλεις να μάθεις το γιατί. Θα προσπαθήσω, όσο γίνεται απλά, να σου περιγράψω το εκπαιδευτικό μας σύστημα και πως περνάω μια ολόκληρη μέρα.

Το σύστημά μας
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να σου πω ότι εμείς εδώ στη Φινλανδία, από την 1η μέχρι και την 9η τάξη πηγαίνουμε στο ίδιο ενιαίο ολοήμερο σχολείο. Αφού προετοιμαστούμε κατάλληλα στην ηλικία των 6-7 ετών σε μια προκαταρκτική τάξη, μόλις συμπληρώσουμε τα 7 αρχίζει το σχολείο.
Από την 1η μέχρι την 6η τάξη το σχολείο λέγεται «Alaaste» και από την 7η μέχρι την 9η τάξη «Yia-ste».
Μετά, όσοι θέλουν μπορούν να πάνε στο «Lyseo» ή στο επαγγελματικό σχολείο. Όσοι τελειώνουν το Λύκειο μπορούν να συνεχίσουν, με εξετάσεις φυσικά στα 20 πανεπιστήμια που έχουμε, ακολουθώντας ακαδημαϊκές σπουδές.
Αυτοί που θα τελειώσουν το επαγγελματικό σχολείο θα συνεχίσουν στις 29 πολυτεχνικές σχολές μας, οι οποίες είναι περισσότερο προσανατολισμένες στην αγορά εργασίας. Εκεί μπορούν να γίνουν από φυσικοθεραπευτές, νοσοκόμοι μέχρι και μηχανικοί. 

Επιλέγουμε μαθήματα

Εγώ προετοιμάζομαι του χρόνου να πάω στο Lyseo – Λύκειο. Εκεί η σχολική περίοδος χωρίζεται σε 5 περιόδους και η κάθε μια διαρκεί 6 εβδομάδες και τελειώνει με μια εβδομάδα εξετάσεων, όπου χορηγούνται και πιστοποιητικά επιδόσεων.
Σε κάθε περίοδο οι μαθητές έχουν το δικαίωμα, μέσα από τα προσφερόμενα μαθήματα, να κάνουν τη δική τους επιλογή και να δημιουργήσουν το δικό τους πρόγραμμα μαθημάτων. Υπάρχουν κάποια μαθήματα που είναι υποχρεωτικά, όμως η χρονική κατανομή είναι δουλειά του μαθητή.
Για να το καταλάβεις, αυτό που θα πρέπει να σου πω είναι ότι παρότι είσαι π.χ. στη δεύτερη τάξη, μπορείς, αν θέλεις, να παρακολουθήσεις κάποια μαθήματα της πρώτης ή και της τρίτης τάξης. Η επιλογή είναι δική σου υπόθεση και εξαρτάται από τη διάθεση, την όρεξη και τις προθέσεις σου. Αν σε κάποιο μάθημα δεν περάσεις τις εξετάσεις μπορείς να το επαναλάβεις κάποια στιγμή της χρονιάς που θα νιώθεις έτοιμος. Για τις γλώσσες και τα μαθηματικά υπάρχουν τα λεγόμενα «βραχύχρονα» και τα «μακρόχρονα» εντατικά τμήματα.

Είμαστε όλοι ίσοι

Δεν έχουμε καθόλου ιδιωτικά σχολεία, ούτε ειδικά ή ελίτ σχολεία υπεροχής. Στο ίδιο σχολείο μ’ εμένα πηγαίνει και η κόρη του πρωθυπουργού μας, του προέδρου της ΝΟΚΙΑ, του θυρωρού μας, και πολλά άλλα παιδιά με αναπηρίες, καθώς και τα παιδιά μεταναστών.
Εμείς, όπως λέει και ο πρωθυπουργός μας, «είμαστε μια μικρή χώρα και δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε ούτε ένα παιδί, διότι κοινωνικοί αποκλεισμοί, διακρίσεις και γκετοποιήσεις δεν έχουν θέση στη μάθηση. Θεωρούμε ότι ενσωμάτωση, κοινωνικοποίηση και μάθηση πάνε μαζί».
Σε όλα τα σχολεία μας τα πρότυπα είναι οι καλύτεροι, αλλά όπως είναι δομημένο το σύστημά μας, μη νομίσεις ότι όσοι δεν είναι πρώτοι υποφέρουν και νιώθουν μειονεκτικά. Το αντίθετο μάλιστα, οι καλύτεροι παρακινούν τους υπόλοιπους προς τα πάνω και ο καθένας, με τη βοήθεια φυσικά των δασκάλων μας, προσπαθεί να ξεπεράσει τον εαυτό του, αντί να απογοητευτεί και να πέσει στην αδράνεια.
Μετά το βασικό μάθημα, οι πιο αδύναμοι έχουν ενισχυτική διδασκαλία και ψυχολογική στήριξη, γι’ αυτό και οι πρώτοι μαθητές κάθε τόσο εναλλάσσονται.
Με αυτόν τον τρόπο δίνουμε ίσες ευκαιρίες σε όλους και παράλληλα διατηρούμε την κοινωνική συνοχή μας, σαν μαθητές αλλά και σαν κοινωνία, νομίζω.
Η παιδεία είναι εντελώς δωρεάν μέχρι και την αποφοίτηση από το Πανεπιστήμιο ή το Πολυτεχνείο. Πρόσφατα ήρθαν στο σχολείο μας δάσκαλοι από άλλες χώρες για να μελετήσουν το σύστημά μας και μας είπαν πως έμειναν έκπληκτοι, γιατί δεν είδαν κανένα γκράφιτι στο σχολείο μας. Λένε μάλιστα πως στα σχολεία μας στη Φινλανδία η σχολική βία είναι ανύπαρκτη, σε βαθμό… ανησυχητικό.
Δεν γνωρίζω αν αυτό είναι τόσο κακό, ίσως όμως αυτό να εξηγεί γιατί είμαστε σε διακοπές στη Ρόδο, «ξεσαλώνουμε» λίγο, όπως είδα το καλοκαίρι, και «τα τσούζουμε» ακόμη περισσότερο.
Το ότι είμαστε στο ίδιο σχολείο παιδιά από τόσο διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, νομίζω πως μας βοηθάει στο να μαθαίνουμε να σεβόμαστε και να εκτιμάμε ο ένας τον άλλον ανεξάρτητα από το πόσα λεφτά έχει ο μπαμπάς, ανεξάρτητα από τις πνευματικές και σωματικές αναπηρίες ή από το τι χρώμα έχει η επιδερμίδα μας.

Αγαπάμε ό,τι κάνουμε

Αυτό μας βοηθάει πολύ και στην επιλογή του επαγγέλματος. Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, «οι περισσότεροι δεκάχρονοι συμμαθητές μου πιστεύουν ότι το καλύτερο επάγγελμα, είναι αυτό που τους αρέσει, που το κάνουν με το κέφι και όρεξη, όπου μπορούν να γνωρίσουν ενδιαφέροντες ανθρώπους και να έχουν τη δυνατότητα να πάνε διακοπές όπου τους αρέσει. Το πόσα λεφτά θα βγάζουν είναι σημαντικό αλλά όχι το σημαντικότερο κίνητρο».
Αυτό μπορεί να εξηγεί και το ότι, αν ακούσεις, η Φινλανδία είναι η χώρα με το χαμηλότερο δείκτη διαφθοράς στον κόσμο. Οι δάσκαλοί μας παίρνουν πολύ λιγότερα λεφτά από τους Γερμανούς και τους Γάλλους, δεν έχουν το καλύτερο αυτοκίνητο, αλλά όμως αυτό δεν τους εμποδίζει να αγαπούν αυτό που κάνουν. Νομίζω πως η κακή παιδεία και διαφθορά πάνε χέρι- χέρι.
Εδώ θα πρέπει να σου πω ότι το αγαπημένο σύνθημα του διευθυντή μας Βαατάινεν είναι: «Προτιμάω έναν ευτυχισμένο οδοκαθαριστή από έναν νευρωτικό ακαδημαϊκό»
Τον αγαπάμε πολύ γιατί δεν κάνει καμία διάκριση και είναι προστατευτικός και φιλικός σε όλους. Συνεχώς μας μιλάει για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη σας που έλεγαν πως: «η μάθηση καλλιεργείται καλύτερα εκεί όπου βρίσκει σταθερό συναισθηματικό έδαφος, διότι δεν είναι κάτι, που εισάγεται στον ανθρώπινο νου μόνο με την εξωτερική διαδικασία της διδασκαλίας (επανάληψη και μίμηση). Αλλά είναι μία εσωτερική διεργασία ίδιας και εμπειρικής ανακάλυψης, που χωρίς την αμοιβαία βούληση δε μεταδίδεται».

Μια ημέρα μου

Τώρα θα σου περιγράψω πως περνάω την ημέρα μου. Στις 8 αρχίζει το σχολείο μέσα στην τάξη και χωρίς συγκεντρώσεις στο προαύλιο, όπου μέσω ηχείων ακούμε μια εισαγωγική ομιλία αν πρόκειται για κάποια επέτειο, αλλά συνήθως ακούμε μόνο λίγη μουσική για περισυλλογή και ψυχολογική προετοιμασία για το μάθημα. Κάθε μαθητής κάθεται σε ένα θρανίο – τραπεζάκι, που δεν είναι πάντα το ίδιο, επειδή σε εμάς δεν αλλάζουν αίθουσα οι δάσκαλοι αλλά οι μαθητές.
Κάθε δάσκαλος έχει τη δική του αίθουσα και νομίζω πως είναι σωστό, διότι εκεί μέσα έχει τα προσωπικά του αντικείμενα, βιβλία και ό,τι άλλο χρειάζεται για το μάθημά του. Κάθε τάξη έχει επιδιασκόπιο, ραδιόφωνο, τηλεόραση, βίντεο και έναν Η/Υ συνδεδεμένο με το Διαδίκτυο.
Ο δάσκαλος υποδέχεται τα παιδιά στην τάξη του σαν οικοδεσπότης. Όποιος θέλει μπορεί να ζητήσει ακουστικά και μάλιστα ο καθηγητής μου των λατινικών έχει στην τάξη του και έναν οικιακό κινηματογράφο.
Για τις γλώσσες έχουμε ένα εργαστήριο γλωσσών, για τη βιολογία ένα ειδικό εργαστήριο κ.λπ.
Στον δάσκαλο μιλάμε πάντοτε στον ενικό και αν έχουμε κάποιο πρόβλημα φωνάζουμε «hei ope» που σημαίνει «ε δάσκαλε» και έρχεται ο δάσκαλος να μας βοηθήσει.
Αν κάποιος δεν ξέρει κάτι ή δεν έχει λύσει κάποιο πρόβλημα, δε σημαίνει απολύτως τίποτα. Η φιλοσοφία μας είναι πως κάθε μαθητής είναι υπεύθυνος για τη μάθηση του. Ο δάσκαλος είναι υποχρεωμένος να του κάνει ενισχυτικά μαθήματα τις απογευματινές ώρες. Αν κάποιος μαθητής ήταν άρρωστος ή πήγε μερικές ημέρες με τους γονείς του διακοπές, ο δάσκαλος υποχρεούται να του αναπληρώσει τις ώρες με ενισχυτική διδασκαλία.
Παρότι θεωρούμε ότι ο μαθητής μαθαίνει μόνο γιατί το επιθυμεί ο ίδιος, υπάρχουν κάπου - κάπου μικρά τεστ αλλά περισσότερο για κίνητρο υποκίνησης. Κάθε μάθημα κρατάει 45 λεπτά και ακολουθεί ένα διάλειμμα ενός τετάρτου.
Στις 11.45 και για μισή ώρα υπάρχει φαγητό, στο εστιατόριο φυσικά και όχι μέσα στις τάξεις. Δευτέρα και Παρασκευή το σχολείο τελειώνει στις 14.00, εκτός κι αν κάποιος θέλει να κάνει κάτι δημιουργικό μέσα στο σχολείο, όπως π.χ. σπορ ή κάτι άλλο. Τις άλλες ημέρες το σχολείο τελειώνει στις 16.00.
Στο Λύκειο, όπως σου έγραψα, μετά από 5 εβδομάδες σχολείο, υπάρχει μια εβδομάδα εξετάσεων σε έξι μαθήματα. Αν κάποιος δεν επέλεξε κάποιο μάθημα, την ημέρα εκείνη είναι ελεύθερος. Για τα τεστ δεν υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος. Όποιος τελειώσει πάει στο σπίτι του. Οι καθηγητές, συνήθως δεν επιτηρούν καθόλου αλλά κανείς μας δεν διανοείται να μιλήσει ή να αντιγράψει γιατί θεωρείται μεγάλη ντροπή. Αν κάποιος δεν είναι ευχαριστημένος με τη βαθμολογία μπορεί να ζητήσει να μη ληφθεί υπόψη και να την επαναλάβει μετά από μερικές εβδομάδες. Μετά την εβδομάδα των τεστ παίρνουμε τα πιστοποιητικά επιδόσεων.
Το τι κάναμε σε όλη τη διάρκεια των 5 εβδομάδων δεν είναι και τόσο σημαντικό. Μετά το σχολείο πηγαίνω στο σπίτι, συνήθως χωρίς την τσάντα μου, αφού εκεί θα κάνω εντελώς διαφορετικά πράγματα από αυτά που έκανα στο σχολείο. Θα ασχοληθώ με άλλα πράγματα που μου αρέσουν επίσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα διαβάσω κάτι άλλο. Διαβάζουμε πάρα πολύ εξωσχολικά βιβλία, γι' αυτό και στην ανάγνωση βγήκαμε πρώτοι με απόσταση από το δεύτερο, ενώ εσείς όπως άκουσα πιάσατε «πάτο».

Υστερόγραφο

Όπως θα κατάλαβες, η επιτυχία μας είναι ένας συνδυασμός πολλών παραγόντων. Όπως μας λέει και ο δάσκαλος μας, ο Καουρισμάκι, «η εκπαίδευση δε γίνεται ποτέ μέσα σε ένα πολιτικό και- πολιτισμικό κενό. Είναι συστατικό κομμάτι του συνόλου της κοινωνίας, όπου δάσκαλοι, γονείς, μαθητές και πολιτεία συμβάλουν κατά τον ίδιο βαθμό». Η δασκάλα μας μάλιστα, η Κεκόνεν, μας λέει ότι «συμμετοχή στην παιδεία μας έχουν η οικογένεια και η γειτονιά, το κοινωνικό περιβάλλον, δηλαδή η κοινωνία με τις αξίες και τα πρότυπα της, ο δεδομένος χώρος και χρόνος, οι ανθρώπινες σχέσεις, οι νόμοι και τα ΜΜΕ με τις απόψεις και εικόνες που μεταδίδουν».
Γι' αυτό πιστεύω ότι είναι κάτι που δεν αντιγράφεται από κάποιους ειδικούς. Μάλλον θα πρέπει να ανοίξετε έναν πανεθνικό διάλογο, όπου θα συμμετέχουν όλοι και φυσικά κι εσείς τα παιδιά και όχι μόνο κάποιοι «ειδικοί». Το σημειώνω, γιατί άκουσα ότι θα έρθουν στο σχολείο μας κάποιοι «ειδικοί» από την Ελλάδα για να μελετήσουν το σύστημα μας. Φοβάμαι ότι θα δουν ό,τι τους βολεύει.
Χωρίς την κινητοποίηση και τη βούληση ολόκληρης της κοινωνίας σας, δεν νομίζω πως θα πετύχετε κάτι. Νομίζω πως το σύστημα μας είναι πολύ απλό, τόσο απλό, που μόνο άνθρωποι δημιουργικοί ή παιδιά μπορούν ποτέ να το φανταστούν και να το εφαρμόσουν και όχι γραφειοκράτες που θα στείλετε να το μελετήσουν. Πρόσφατα, μαζί με τους γονείς μου παρακολουθήσαμε μια μαγνητοφωνημένη Ομιλία στη βιβλιοθήκη του σχολείου μας από ένα καθηγητή από το ΜΙΤ της Μασαχουσέτης, τον Symour Papert, ο οποίος μας είπε:
«Όλα τα συστήματα είναι κουτά. Εμείς νομίζουμε ότι τα συστήματα είναι έξυπνα. Πολύ σπάνια όμως τα συστήματα μπορούν να δουν αυτό που συμβαίνει κάτω από τη μύτη τους. Ένα σύστημα, από τη στιγμή που μπαίνει στη λογική της συντήρησης, από τη στιγμή που εναντιώνεται στο άνοιγμα του μυαλού και στην ιδέα της αλλαγής, αρέσκεται να πιστεύει στην ίδια του την προπαγάνδα, στις ιστορίες που ουσιαστικά μόνο του δημιουργεί... Μια κραταιά γραφειοκρατία μπορεί να έχει όλες τις πληροφορίες αλλά λόγω έλλειψης ευελιξίας και καθαρής σκέψης να μην μπορεί να αντιδράσει και να καθορίσει τα γεγονότα».
Νομίζω πως θα συμφωνήσεις, γι' αυτό και στο σχολείο μας οι γονείς μας συμμετέχουν ενεργά στην αξιολόγηση πρόσληψης του διευθυντή αλλά και των καθηγητών. Αν δε συμμετέχουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι για να συναποφασίσουν για το ποιοι θα αναλάβουν το έργο εκπαίδευσης των παιδιών τους, ποιος θα το κάνει καλύτερα και χωρίς σκοπιμότητες;
Είμαι πολύ περίεργος να μάθω πως είναι το δικό σας σύστημα και πως περνάτε την ημέρα σας.
Με ρώτησες πόσο έχει σ' εμάς το τελευταίο μοντέλο της NOKIA, και το Touareg της VW, ειλικρινά δεν ξέρω γιατί δεν έχω κινητό και ο μπαμπάς μου έχει ένα παλιό τζιπ, διότι εμείς στη Φινλανδία έχουμε χιλιάδες χιλιόμετρα χωματόδρομων. Πάντως, το καλοκαίρι που ήμουν στη Ρόδο, είδα πολλά πανάκριβα τζιπ και σκέφτηκα πως μάλλον θα τα χρειάζονται για να πηγαίνουν για σαφάρι στη Σαχάρα, διότι το νησί δεν έχει και τόσους πολλούς δρόμους.
Λοιπόν φίλε μου, «Kiitos» (ευχαριστώ) για το σήμα του «Ολυμπιακού» που μου έστειλες, της αγαπημένης σου ομάδας όπως μου λες, δυστυχώς δεν την γνωρίζω. Ελπίζω με αυτό να μη σε στενοχώρησα, αλλά οφείλω να σου πω, πως με το ποδόσφαιρο δεν τα πάω και τόσο καλά.
Στον ελεύθερο χρόνο μου προτιμάω να πάω στη βιβλιοθήκη της γειτονιάς μου, να σερφάρω λίγο στο Ιντερνέτ, να πάω για σκι ή πατινάζ στον πάγο με τους φίλους μου και τις λίγες ώρες την εβδομάδα που βλέπω τηλεόραση, προτιμάω να δω κανένα ντοκιμαντέρ για την ιστορία σας και άλλες μακρινές χώρες, που δεν έχω πάει. Όπως άκουσα, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, είμαστε η χώρα με τη χαμηλότερη τηλεθέαση στην Ευρώπη. Ξέχασα, δε, να σου πω ότι εκτός της σχολικής, σε κάθε γειτονιά μας υπάρχει μια δημόσια βιβλιοθήκη και δεν υπάρχει μαθητής που να μην έχει μια δανειστική ταυτότητα βιβλίων ή σύνδεση με το ιντερνέτ.
Φίλε μου, σου εύχομαι καλή επιτυχία και κουράγιο. Δυστυχώς ή ευτυχώς δεν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο που να μπορούσε να επιλέξει το τόπο γέννησης του.

πηγη: http://24712.blogspot.com/

"Μαργαρίτες" στο βιβλίο βιολογίας της Γ΄ Λυκείου!

Γράφει ο Γιώργος Λεκάκης.

28/4/11

Το υπουργείο Παιδείας της Ελλάδος «μπερδεύει» ποιος ήταν ο μαθητής και ποιος ο διδάσκαλος, όταν γράφει για τον… Αριστοτέλη και τον… Πλάτωνα!..

Είναι λυπηρό, έως τραγικό να συναντά κανείς τέτοιες ασυναρτησίες, ανακρίβειες και τέτοιους μαργαρίτες στα βιβλία που εγκρίνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, που εκδίδει ο Οργανισμός Εκδόσεως Διαδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ) και υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας (όχι εθνικής πια, αφού δεν επιτελεί κανέναν εθνικό σκοπό η παιδεία κατά την κυρία Διαμαντοπούλου)… Και κυκλοφορούν κατά χιλιάδες και διανέμονται στα Ελληνόπουλα…

Αλλά αυτήν την… κοτσάνα που εμπεριέχει το βιβλίο Βιολογίας της Γ΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, που τυπώθηκε σε 110.000 αντίτυπα (έκδοση θ’) και που μοιράσθηκε την τρέχουσα σχολική χρονιά, στα σχολειά μας, πού να την φανταστεί κανείς;.. Στη σελίδα 120 και εντός εγχρώμου πλαισίου γράφει:... «Ο Αριστοτέλης, όμως, όπως και ο μαθητής του ο Πλάτωνας, πίστευε στη σταθερότητα των ειδών»… Κάποιος πρέπει να πει σε όλους τους εμπλεκομένους κυρίους συγγραφείς να ξανακαθίσουν στα θρανία και να μάθουν από την αρχή την ιστορία, με την οποία καταπιάνονται. Διότι είναι επαγγελματίες. Και η άγνοια είναι δολοφονικό όπλο στα χέρια τους…

Το μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία, που μαθητής ξεπερνούσε τον διδάσκαλο, η αλληλουχία Σωκράτης-Πλάτων-Αριστοτέλης, δεν το έχουν ποτέ ακουστά; Κανείς δεν τους είπε πως ο Αριστοτέλης ήταν διδάσκαλος του Μ. Αλεξάνδρου, και άρα – τουλάχιστον – έπεται του Πλάτωνος; Κανείς δεν έλεγξε τα γραφόμενα αυτών των συγγραφέων; Και στο τέλος-τέλος, πρέπει να είναι κανείς προφέσορας για να γνωρίζει πως ο Πλάτων ήταν διδάσκαλος του Αριστοτέλους; (Επιμένω, ο διδάσκαλος λέγεται έτσι επειδή δίδει. Εάν του αφαιρεθεί το πρώτο «δι» και μείνει σκέτος «δάσκαλος» δεν θα έχει τίποτε να δώσει πια, εννοιολογικώς)…

Σημειώνω, πως την παρατήρηση αυτής της ανιστορησιάς δεν την έκαμα εγώ, από μόνος μου, δε θέλω να δρέψω τέτοιες δάφνες, αλλά κάποιοι μαθητές της Γ΄ Λυκείου του 6ου Λυκείου Καλλιθέας, οι οποίοι μου επεσήμαναν την παράγραφο, σκασμένοι στα γέλια και πνιγμένοι στα χάχανα… Και αμέσως παρακάτω, το ίδιο βιβλίο, γράφει το εξής αμίμητο, επειδή Πλάτων και Αριστοτέλης πίστευαν στην σταθερότητα των ειδών: «γεγονός που συνέβαλε στο να ατονήσει η αρχαία εξελικτική σκέψη. Αυτή η αντίληψη της σταθερότητας των ειδών επικράτησε επί 2.000 χρόνια, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα»…

 Αυτή η οπτική θα μπορούσε να είχε γραφεί ως εξής: «Την θεωρία της εξελίξεως την είχαν τόσο καλά τεκμηριώσει στα κείμενά τους οι Πλάτων και Αριστοτέλης, που επικράτησε επί 2.000 χρόνια, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, χωρίς να μπορούν όλοι οι επιστήμονες που έζησαν όλο αυτό το διάστημα, να διατυπώσουν κάτι καλύτερο ή να την ανατρέψουν»… Εξαρτάται από το ποια διάσταση θέλει να δώσει κανείς στην ελληνική σκέψη…

Για την ιστορία, να αναφέρω πως οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου είναι βιολόγοι, δόκτορες και καθηγητές – αυτό ουδόλως μειώνει την ευθύνη τους, ίσα-ίσα που την ενισχύει ακόμη περισσότερο, κατά τη άποψή μου – και μάλιστα είναι ολόκληρη ομάδα για την α΄ έκδοση (Σμ. Αδαμαντιάδου, Μ. Γεωργάτου, Χρ. Γιαπιτζάκης, Λ. Λάκκα, Δ. Νοταράς, Ν. Φλωρεντίν, Γ. Χατζηγεωργίου, Ολ. Χαντηκωντή), που ενισχύθηκε από «ομάδα αναμόρφωσης» της α΄ έκδοσης (Μ. Καλαϊτζιδάκη, Γ. Πανταζίδη), ενώ υπεύθυνη για το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ήταν η Β. Περάκη. Υπήρχε και «ομάδα κρίσης» (Σ. Κουσουλάκος, Α. Καστορίνης, Αθ. Καψάλης) και μια φιλόλογος, η οποία έκανε την γλωσσική επιμέλεια, η Μ. Κλειδωνάρη…

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι πληρώθηκαν από τον ελληνικό λαό, για να πουν στα παιδιά των ανθρώπων που τους πλήρωσαν – ανάμεσα στα άλλα, τα της επιστήμης τους - πως… ο Αριστοτέλης είχε μαθητή τον Πλάτωνα… Για του λόγου το αληθές, στην φωτογραφία το απόσπασμα όπως υπάρχει στο εν λόγω βιβλίο… Τώρα καταλαβαίνω και το περίφημο αρχαίο δελφικό παράγγελμα «Παιδείας αντέχου»… Είχαν… προβλέψει φαίνεται τότε, τα χάλια στα οποία θα περιπέσει κάποτε η παιδεία μας και ήθελαν να μας προετοιμάσουν να την αντέχουμε…
Αλλά έως πότε;

Δημοτικό Σχολείο Πυλών Καρπάθου

Gregory A. Petsko- Μια συμφωνία με τον διάβολο για την παιδεία

Ο Μεφιστοφελής προσφέρει στον Φάουστ ένα στέμμα (F.W.Murnau 1925)

Ανοιχτή επιστολή

από τον καθηγητή Βιοχημείας του πανεπιστημίου Brandeis, Gregory A. Petsko, προς τον πρόεδρο του αμερικανικού πανεπιστημίου State University of New York at Albany, George M. Philip, αναφορικά με την απόφαση του τελευταίου να καταργήσει όλους τους τομείς ανθρωπιστικών και κλασικών σπουδών του πανεπιστημίου, στις αρχές του ακαδημαϊκού έτους 2010/11.

Αγαπητέ πρόεδρε Φίλιπ,

Υποθέτω πως το τελευταίο πράγμα που θέλετε αυτή τη στιγμή είναι τα παράπονα κάποιου, που δε σχετίζεται με το πανεπιστήμιο, σχετικά με την απόφασή σας. Αν υποστηρίξετε πως δεν μπορώ να γνωρίζω πραγματικά όλες τις πτυχές του ζητήματος, από τη στιγμή που δεν έχω καμία σχέση με το State University, δε θα διαφωνήσω. Αλλά δεν μπορώ να αφήσω κάτι τέτοιο να περάσει έτσι, απλά, χωρίς να διατυπώσω τη γνώμη μου. Τουλάχιστον πιστεύω πως, όταν τελειώσω, θα είστε σε θέση να καταλάβετε το γιατί.

Πριν από λίγο καιρό ανακοινώσατε την κατάργηση των τμημάτων Γαλλικών, Ιταλικών, Κλασσικών, Ρωσικών και Θεατρικών Σπουδών. Αναφέρατε πολλούς λόγους για την απόφασή σας, μεταξύ των οποίων και το γεγονός πως πλέον «συγκριτικά, εγγράφονται λιγότεροι φοιτητές σε αυτά τα προγράμματα». Φυσικά η απόφασή σας ήταν επίσης, και ίσως κατά κύριο λόγο, μια απόφαση μείωσης κόστους - στην πραγματικότητα δηλώσατε πως αυτή η απόφαση μπορεί να μην ήταν αναγκαία αν το πολιτειακό νομοθετικό σώμα είχε εγκρίνει ένα νομοσχέδιο το οποίο θα επέτρεπε στο πανεπιστήμιό σας να ορίσει το ποσό των διδάκτρων του. Τέλος, υποστηρίξατε πως οι ανθρωπιστικές σπουδές απομυζούσαν πόρους από το ίδρυμα σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες, οι οποίες φέρνουν χρήμα με τη μορφή χορηγιών και συμβολαίων.

Ας εξετάσουμε λεπτομερώς τόσο αυτά όσο και άλλα σημεία της αιτιολόγησής σας γιατί νομίζω πως, αν το κάνουμε, θα γίνει ξεκάθαρο πως τα γεγονότα στα οποία στηρίζονται έχουν κάποιες σημαντικές πτυχές οι οποίες δεν καλύπτονται στην ανακοίνωσή σας. Πρώτα απ' όλα το ζήτημα των εγγραφών. Είμαι σίγουρος πως σχετικά λιγότεροι φοιτητές παρακολουθούν μαθήματα σε αυτά τα αντικείμενα όπως όντως δηλώσατε. Δεν θα ήταν πολλοί ούτε και την εποχή που ήμουν εγώ φοιτητής, αν τα πανεπιστήμια δεν απαιτούσαν από τους φοιτητές να επιλέγουν μαθήματα από μια ευρεία γκάμα ακαδημαϊκών αντικειμένων (ανθρωπιστικές σπουδές, κοινωνικές επιστήμες, καλές τέχνες, φυσικές επιστήμες ) καθώς και να αποκτήσουν επάρκεια σε τουλάχιστον μια ξένη γλώσσα. Βλέπετε, ο λόγος για τον οποίο οι σχολές των ανθρωπιστικών σπουδών έχουν χαμηλό ποσοστό εγγραφών δεν είναι επειδή οι φοιτητές σήμερα τρελαίνονται για μαθήματα πιο σχετικά με το αντικείμενό τους, είναι το ότι διοικητικά στελέχη σαν κι εσάς, καθώς και το υποτακτικό διδακτικό προσωπικό, έχετε σταματήσει να θέτετε ως προαπαιτούμενο την ευρεία επιλογή μαθημάτων και έχετε επιτρέψει στους φοιτητές να επιλέγουν τα δικά τους ακαδημαϊκά προγράμματα - κάτι που θεωρώ πως ακυρώνει τελείως το καθήκον του πανεπιστημιακού προσωπικού ως διδάσκοντες και μέντορες. Μπορείτε να επιλύσετε το πρόγραμμα των εγγραφών άμεσα με το να θεσπίσετε ένα βασικό υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών το οποίο θα περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος μαθημάτων.

Οι νέοι άνθρωποι, σε μεγάλο βαθμό, δεν έχουν ακόμα αποκτήσει τη σοφία εκείνη, η οποία θα τους παρείχε τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα χωρίς να κάνουν λανθασμένες επιλογές. Στην πραγματικότητα χωρίς σοφία είναι δύσκολο για όλους τους ανθρώπους να επιλέξουν ελεύθερα. Νομίζω πως πουθενά αλλού δεν έχει παρουσιαστεί αυτή την ιδέα καλύτερα, από το πέμπτο κεφάλαιο του σημαντικού έργου του Ντοστογιέφσκι Οι Αδερφοί Καραμαζόφ, στην παραβολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Στην παραβολή αυτή ο Χριστός επιστρέφει στη γη και συγκεκριμένα στη Σεβίλη στην εποχή της Ιεράς Εξέτασης. Πραγματοποιεί αρκετά θαύματα αλλά συλλαμβάνεται από τους Ιεροεξεταστές και καταδικάζεται να καεί στην πυρά. Ο Μέγας Ιεροεξεταστής Τον επισκέπτεται στο κελί του για να του πει πως η Εκκλησία δεν Τον χρειάζεται πλέον. Το σημαντικό τμήμα του κειμένου είναι το σημείο όπου ο Ιεροεξεταστής του εξηγεί γιατί. Ο Ιεροεξεταστής λέει πως ο Ιησούς αρνήθηκε τους τρεις πειρασμούς του Σατανά στην έρημο για χάριν την ελευθερίας αλλά πιστεύει πως ο Ιησούς έχει κρίνει λανθασμένα την ανθρώπινη φύση. Με το να δώσει στους ανθρώπους το δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής ο Χριστός καταδίκασε την ανθρωπότητα σε μια ζωή μαρτυρίου. Μονάχα αυτό το κεφάλαιο, το οποίο βρίσκεται σε ένα αρκετά μεγαλύτερο βιβλίο, αποτελεί από μόνο του ένα από τα μεγαλύτερα έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας. Θα βρίσκατε πολλά μέσα σε αυτό που θα σας έκαναν να προβληματιστείτε. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ρωσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου σας θα σας μιλούσε με χαρά για αυτά τα ζητήματα - εάν είχατε τμήμα Ρωσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Έπειτα υπάρχει το ερώτημα για το αν η απραξία του πολιτειακού νομοθετικού σώματος δεν σας έδωσε άλλη επιλογή. Είμαι σίγουρος πως είναι σοβαρά τα προβλήματα που έχετε να αντιμετωπίσετε στον προϋπολογισμό σας. Είναι σίγουρα σοβαρά και στο Πανεπιστήμιο Brandeis όπου εργάζομαι. Και εμείς επίσης αναγκαστήκαμε να λάβουμε κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις καθώς τα έσοδά μας δεν ήταν πλέον σε θέση να καλύψουν τα έξοδα. Αλλά αποφύγαμε τα δρακόντεια -και αυταρχικά - μέτρα σας και μια ομάδα του τμήματός μας, με τη βοήθεια όλων των μερών του πανεπιστημίου, κατάφερε να επεξεργαστεί ένα σχέδιο με το οποίο μπορούμε να κάνουμε περισσότερα με λιγότερους πόρους. Δε λέω πως μπορούν όλες οι λεπτομέρειες της λύσης που επιλέξαμε να ταιριάξουν στο ίδρυμά σας αλλά η διαδικασία σίγουρα θα μπορούσε. Διοργανώσατε μια συνάντηση στην πόλη αλλά ήταν για να συζητήσετε το σχέδιό σας και όχι για να αφήσετε το πανεπιστήμιο να δημιουργήσει το δικό του. Και οργανώσατε τη συνάντηση αυτή μια Παρασκευή βράδυ, μια μέρα που λίγοι φοιτητές ή διδακτικό προσωπικό θα μπορούσαν να παρευρεθούν. Για να υπερασπιστείτε τη θέση σας είπατε πως ήταν μια ακατάλληλη στιγμή και υποστηρίξατε πως «υπήρχε περιορισμένη διαθεσιμότητα μεγάλων κατάλληλων χώρων». Το βρίσκω ιδιαίτερα απροσδόκητο αυτό. Αν ο Πρόεδρος του Brandeis ήθελε άμεσα μια αίθουσα διδασκαλίας τότε θα έβρισκε μία. Υποθέτω δεν έχετε πολύ επιρροή στο πανεπιστήμιό σας.

Μου φαίνεται πως ο τρόπος με τον οποίο διαχειριστήκατε την κατάσταση δε θα μπορούσε να αποξενώσει περισσότερο σχεδόν τους πάντες στην πανεπιστημιούπολη σας. Στη θέση σας θα έκανα το παν για να το αποφύγω αυτό. Δε θα ήθελα να καταλήξω στον 9ο λάκκο του 8ου Κύκλου της Κόλασης, όπου ο Δάντης, ο μεγάλος ιταλός ποιητής του 14ου αιώνα, τοποθέτησε εκείνους που σπέρνουν τη διχόνοια. Εκεί, καθώς αγωνίζονται να βγουν από το λάκκο για όλη την αιωνιότητα, ένας δαίμονας διαμελίζει τα σώματά τους, όπως αυτοί διαμέλισαν άλλους όσο ζούσαν.

Η Κόλαση είναι το πρώτο βιβλίο της Θείας Κωμωδίας του Δάντη, ένα από τα σημαντικότερα έργα του ανθρώπινου πνεύματος. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορείτε να διδαχθείτε από αυτό σε σχέση με την αδυναμία και την απερισκεψία του ανθρώπου. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ιταλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκαλύψει τα μυστικά του - αν είχατε τμήμα Ιταλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Και αλήθεια πιστεύετε πως εκείνο το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό που επικρότησε τη ρεαλιστική στάση σας (κατά ένα μέρος, πιστεύω, επειδή ένιωσαν ανακούφιση που δεν χτύπησε για αυτούς η καμπάνα) θα σας στηρίξει με την ίδια θέρμη στο μέλλον; Μου έρχεται στο νου ο μύθος του Αισώπου με τους ταξιδιώτες και την αρκούδα: δύο άνδρες περπατούσαν μέσα στο δάσος όταν ξαφνικά μια αρκούδα πετάχτηκε μέσα από τα δέντρα. Ο ένας από τους ταξιδιώτες έτυχε να βρίσκεται μπροστά, οπότε έπιασε το κλαδί ενός δέντρου, σκαρφάλωσε και κρύφτηκε ανάμεσα στα φύλλα. Ο άλλος, ο οποίος βρισκόταν αρκετά πίσω, έπεσε , ακίνητος, με το πρόσωπο του μέσα στο χώμα. Η αρκούδα ήρθε δίπλα του, έβαλε το ρύγχος της στο αυτί του και άρχισε να τον μυρίζει. Αλλά τελικά με ένα βρυχηθμό η αρκούδα γύρισε και έφυγε γιατί οι αρκούδες δεν αγγίζουν ψόφιο κρέας. Τότε ο συνταξιδιώτης του κατέβηκε από το δέντρο και πήγε δίπλα του και τον ρώτησε γελώντας: «Τι ψιθύρισε η αρκούδα στο αυτί σου;» «Μου είπε ποτέ να μην εμπιστεύεσαι ένα φίλο που σε εγκαταλείπει την ώρα που τον έχεις ανάγκη».

Ήταν ο πρώτος μύθος που έμαθα και αποτελεί ένα σημαντικό μάθημα για τη ζωή για κάθε πρωτοετή φοιτητή κλασσικών σπουδών. Υπάρχουν εκατοντάδες ακόμα μύθοι του Αισώπου, εξίσου απολαυστικοί - και διαφωτιστικοί. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Κλασσικών Σπουδών με χαρά θα σας μιλούσε γι' αυτούς - αν είχατε τμήμα Κλασσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Όσο για το επιχείρημα πως οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν φέρνουν χρήματα, υποθέτω είναι αλήθεια, αλλά μου φαίνεται πως αποτελεί εσφαλμένη αντίληψη η ιδέα πως ένα πανεπιστήμιο θα πρέπει να λειτουργεί σαν επιχείρηση. Δε λέω πως δε θα πρέπει να έχει συνετή διαχείριση, αλλά η ιδέα πως κάθε πανεπιστήμιο θα πρέπει να αυτοσυντηρείται είναι μια ιδέα που έρχεται σε σύγκρουση με τον ίδιο τον ρόλο του πανεπιστημίου. Φαίνεται πως εκτιμάτε προγράμματα σχετικά με την επιχειρηματικότητα - και πρακτικά μαθήματα τα οποία μπορεί να παράγουν καινοτόμο έργο για το οποίο θα έχετε την πνευματική ιδιοκτησία - περισσότερο από «παλιομοδίτικα» προγράμματα σπουδών. Αλλά τα πανεπιστήμια δεν είναι μόνο για να ανακαλύπτουν και να κεφαλαιοποιούν τη νέα γνώση. Οφείλουν επίσης να διατηρούν τη γνώση από το να χαθεί στο πέρασμα του χρόνου και αυτό είναι κάτι το οποίο απαιτεί χρηματική επένδυση. Υπάρχουν καλοί λόγοι οι οποίοι μπορούν να δείξουν πως αυτό που φαίνεται απαρχαιωμένο σήμερα μπορεί να αποκτήσει ζωτική σημασία στο μέλλον. Θα σας δώσω δύο παραδείγματα. Το πρώτο είναι η επιστήμη της ιολογίας, η οποία τη δεκαετία του '70 ξεψυχούσε καθώς ο κόσμος είχε πειστεί πως οι μολυσματικές ασθένειες δεν αποτελούσαν πλέον σημαντικό πρόβλημα υγείας στον ανεπτυγμένο κόσμο, ενώ άλλα αντικείμενα έρευνας, όπως η μοριακή βιολογία, ήταν περισσότερο «σέξι». Έπειτα, στις αρχές της δεκαετίας του '90 ένα μικρό προβληματάκι με το όνομα AIDS έγινε το πιο σημαντικό αντικείμενο προβληματισμού στον κόσμο σχετικά με την υγεία. Ο ιός που προκαλεί το AIDS αρχικά απομονώθηκε και χαρακτηρίστηκε από τα Εθνικά Ιδρύματα Υγείας των ΗΠΑ και το Ινστιτούτο Παστέρ στη Γαλλία, επειδή ήταν από τα λίγα εκείνα ιδρύματα τα οποία διατηρούσαν ακόμα εύρωστα προγράμματα ιολογίας. Ίσως το δεύτερο παράδειγμά μου να σας είναι πιο οικείο. Οι σπουδές Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων σπουδών όπως αυτών της Αραβικής και Περσικής γλώσσας, ήταν ένα ελάχιστα «καυτό» αντικείμενο σπουδών στις περισσότερες πανεπιστημιουπόλεις τη δεκαετία του '90. Έπειτα ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Ξαφνικά όλοι συνειδητοποίησαν πως χρειαζόμαστε περισσότερο κόσμο που να είναι σε θέση να καταλαβαίνει το τι γίνεται σε εκείνο το μέρος του πλανήτη και, κυρίως, να κατανοεί τη μουσουλμανική κουλτούρα. Εκείνα τα πανεπιστήμια τα οποία διατήρησαν τα τμήματα Μεσανατολικών Σπουδών, ακόμα και στη φάση που είχαν μειωμένα ποσοστά εγγραφών, ξαφνικά απέκτησαν τεράστια σημασία. Εκείνα τα οποία δεν είχαν... υποθέτω αντιλαμβάνεστε.

Γνωρίζω πως ένα από τα επιχειρήματά σας είναι πως δε γίνεται ένα μέρος να προσπαθεί να κάνει τα πάντα. Λέτε: «Ας αφήσουμε άλλα ιδρύματα να έχουν σημαντικά προγράμματα Κλασσικών και Θεατρικών Σπουδών, εμείς θα εστιάσουμε στο να προετοιμάσουμε φοιτητές για τον πραγματικό κόσμο». Λοιπόν, θέλω να πιστεύω πως ήδη σας έδειξα πως ο πραγματικός κόσμος είναι αρκετά ευμετάβλητος στο τι χρειάζεται. Ο καλύτερος τρόπος για να είναι ο κόσμος προετοιμασμένος για το ξαφνικό σοκ που μια αλλαγή μπορεί να προκαλέσει είναι να έχει μια παιδεία όσο το δυνατόν ευρύτερη, γιατί αυτό που σήμερα βρίσκεται σε τέλμα μπορεί να αποτελέσει το καυτό αντικείμενο του αύριο. Και η διεπιστημονική έρευνα, η οποία είναι στη μόδα αυτόν τον καιρό, είναι δυνατή μόνο όταν ο κόσμος δεν έχει πολύ εξειδικευμένη εκπαίδευση. Αν τίποτα από αυτά δε σας πείθει τότε είμαι πρόθυμος να σας επιτρέψω να μετατρέψετε το ίδρυμα σας σε ένα μέρος το οποίο ειδικεύεται στην παροχή εξειδικευμένης γνώσης, αλλά μόνο αν πάψετε να το αποκαλείτε πανεπιστήμιο και να χαρακτηρίζετε τον εαυτό σας Πρόεδρό του. Βλέπετε, η αγγλική λέξη university (πανεπιστήμιο) προέρχεται από τη λατινική «universitas» η οποία αναφέρεται στο «σύνολο». Δεν μπορείτε να είστε ένα πανεπιστήμιο χωρίς να έχετε ένα ακμαίο πρόγραμμα ανθρωπιστικών σπουδών. Θα πρέπει να χαρακτηρίσετε το ίδρυμά σας ως μια εμπορική σχολή ή, ίσως, μια επαγγελματική σχολή, αλλά όχι ως πανεπιστήμιο. Όχι πλέον.

Αδυνατώ πλήρως να δεχτώ πως δεν είχατε άλλη εναλλακτική. Είναι δουλειά σας ως Πρόεδρος να βρίσκετε τρόπους επίλυσης των προβλημάτων οι οποίοι δεν απαιτούν τον ακρωτηριασμό υγιών τμημάτων. Ο Βολτέρος είπε πως κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να αντισταθεί στην επίθεση της δημιουργικής σκέψης. Ο Βολτέρος, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Φρανσουά Μαρί Αρουέ, είχε πολλά ζουμερά, πνευματώδη και λαμπρά πράγματα να πει. (η αγαπημένη μου φράση του είναι εκείνη που λέει πως «ο Θεός είναι ένας κωμικός που παίζει για ένα κοινό το οποίο φοβάται να γελάσει»). Πολλά από αυτά που έγραψε θα σας είναι χρήσιμα. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Γαλλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκάλυπτε τα μυστικά των γραπτών του - αν είχατε τμήμα Γαλλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Υποθέτω δε θα έπρεπε να με εκπλήσει το γεγονός ότι έχετε δυσκολία να αντιληφθείτε τη σημασία της διατήρησης προγραμμάτων σπουδών τα οποία δεν είναι στη μόδα ή δίνουν την εντύπωση «νεκρών» αντικειμένων. Από το βιογραφικό σας βλέπω πως δεν έχετε διδακτορικό ή κάποιο αντίστοιχο πτυχίο και δεν έχετε διδάξει ποτέ πραγματικά ούτε έχετε κάνει έρευνα σε κάποιο πανεπιστήμιο. Ίσως το δικό μου παρελθόν να σας φανεί ενδιαφέρον. Ξεκίνησα για ένα πτυχίο στις Κλασσικές Σπουδές (classics major). Σήμερα είμαι καθηγητής Βιοχημείας και Χημείας. Από όλα τα μαθήματα που παρακολούθησα κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μου σπουδών εκείνα που με ωφέλησαν περισσότερο κατά τη διάρκεια της καριέρας μου σαν επιστήμονα ήταν τα μαθήματα στις κλασσικές σπουδές, στις καλές τέχνες, στην ιστορία, την κοινωνιολογία και την αγγλική λογοτεχνία. Αυτά τα μαθήματα δε με βοήθησαν απλά να εκτιμήσω περισσότερο την κουλτούρα μου, με βοήθησαν ακόμα στο να σκέφτομαι, να αναλύω και να γράφω καλύτερα. Κανένα από τα μαθήματα θετικών επιστημών δε μου το προσέφερε αυτό.

Ένα από τα πράγματα που κάνω σήμερα είναι να γράφω μια μηνιαία στήλη σχετικά με την επιστήμη και την κοινωνία. Το κάνω αυτό πάνω από μια δεκαετία και με χαρά μπορώ να πω πως φαίνεται να αρέσει σε μερικούς ανθρώπους. Αν έτυχε να καταλήξω σε κάποιες διορατικές παρατηρήσεις σας διαβεβαιώ πως αυτό οφείλεται τελείως στο γεγονός πως παρακολούθησα ανθρωπιστικές σπουδές και στην αγάπη μου για την τέχνη.

Ένα από τα πράγματα για τα οποία έχω γράψει είναι ο τρόπος με τον οποίο η γονιδιωματική αλλάζει τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Η ικανότητά μας να ελέγχουμε το ανθρώπινο γονιδίωμα πρόκειται να θέσει μερικά από τα πιο δύσκολα ερωτήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας μέσα στις επόμενες δεκαετίες, μεταξύ των οποίων και το ερώτημα του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Αυτό δεν είναι μόνο ένα ερώτημα που αφορά την επιστήμη, είναι ένα ερώτημα η απάντηση του οποίου απαιτεί τη συμβολή διαφορετικών σφαιρών ανθρώπινης σκέψης μεταξύ των οποίων -και κυρίως- τη συμβολή των ανθρωπιστικών σπουδών. Η επιστήμη η οποία μένει ανεπηρέαστη από την ανθρώπινη καρδιά και το ανθρώπινο πνεύμα είναι στείρα, ψυχρή και εγωκεντρική. Είναι επίσης χωρίς φαντασία: κάποιες από τις καλύτερες επιστημονικές μου ιδέες προήλθαν από σκέψη και διάβασμα πάνω σε πράγματα τα οποία φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με την επιστήμη. Αν έχω δίκιο στο ότι το ερώτημα σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος θα αποτελέσει το κεντρικό ζήτημα της εποχής μας, τότε τα πανεπιστήμια που είναι καλύτερα εξοπλισμένα για να το αντιμετωπίσουν, σε όλες τις πτυχές του, θα είναι τα πιο σημαντικά ιδρύματα ανώτερης εκπαίδευσης στο μέλλον. Μόλις κάνατε σαφές το ότι το δικό σας δε θα ανήκει σε αυτά.

Κάποιοι από τους υποστηρικτές σας ισχυρίζονται πως όλο αυτό είναι ένας θαυμάσιος ελιγμός από την πλευρά σας - ένας εξαίσιος πολιτικός ελιγμός ο οποίος στοχεύει να σοκάρει το νομοθετικό σώμα ώστε να δώσει στο ίδρυμά σας αρκετούς πόρους ώστε να διατηρηθούν σε λειτουργία τα τμήματα. Αυτή θα ήταν σίγουρα μια μακιαβελική κίνηση (άλλος ένας σημαντικός συγγραφέας, αλλά και πάλι, δε θα έχετε τμήμα Ιταλικών Σπουδών για να μιλήσει γι' αυτόν) αλλά δεν είμαι σίγουρος αν θα ήταν έξυπνη κίνηση. Αν σκοπεύατε σε κάτι τέτοιο θα έπρεπε να είχατε διοργανώσει τη συνάντηση στην πανεπιστημιούπολη όταν όλοι όσοι σχετίζονται με το πανεπιστήμιο θα μπορούσαν να παρευρεθούν, σε ένα μέρος που θα μπορούσε να έρθει ο τύπος. Αυτός είναι ο τρόπος για να πιέσετε ένα μάτσο πολιτικούς. Διακηρύσσετε τη δράση σας στα σκαλιά της πολιτειακής βουλής, δεν το ψιθυρίζετε στα κλεφτά μέσα στη νύχτα όταν το ίδρυμα δεν ασχολείται καν.

Όχι, νομίζω απλά προσπαθούσατε να ισοσκελίσετε τον προϋπολογισμό σας σε βάρος τμημάτων που τα θεωρείτε αδύναμα., παρωχημένα και ανίσχυρα. Νομίζω πως με τον καιρό θα ανακαλύψετε πως έχετε συνάψει μια φαουστική συμφωνία. Φάουστ είναι ο τίτλος ενός χαρακτήρα από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Γκαίτε. Γράφτηκε περίπου το 1800 αλλά ακόμα προσελκύει το μεγαλύτερο κοινό από κάθε άλλο θεατρικό έργο που ανεβαίνει στη Γερμανία. Είναι η ιστορία ενός διανοούμενου που κάνει μια συμφωνία με τι διάβολο. Ο διάβολος του υπόσχεται πως θα εκπληρώσει κάθε του επιθυμία για όσο ζει. Σε αντάλλαγμα ο διάβολος θα πάρει... ε, εντάξει είμαι σίγουρος πως ξέρετε πως λειτουργούν αυτές οι συμφωνίες. Αν είχατε ένα τμήμα Θεατρικών Σπουδών, κάτι που φυσικά δεν έχετε, θα μπορούσατε να τους ζητήσετε να ανεβάσουν μια παράσταση του έργου για να δείτε τι γίνεται στη συνέχεια. Έχει τρομακτικά μεγάλη σχέση με τη δική σας κατάσταση. Βλέπετε, ο Γκαίτε πίστευε πως ο άνθρωπος δεν θα έχει κανένα κέρδος αν πουλήσει την ψυχή του ακόμα και για όλα τα πλούτη του κόσμου. Αυτή είναι όλος ο κόσμος, Πρόεδρε Φίλιπ, και όχι κάποιος ισοσκελισμένος προϋπολογισμός. Αν και, για να είμαι δίκαιος, δεν έχετε πουλήσει τη ψυχή σας. Μόνο τη ψυχή του ιδρύματός σας.

Με (όχι και τόσο ιδιαίτερη) εκτίμηση,

Gregory A. Petsko

Πηγή: genomebiology.com