Share

Σάββατο 30 Απριλίου 2011

"Μαργαρίτες" στο βιβλίο βιολογίας της Γ΄ Λυκείου!

Γράφει ο Γιώργος Λεκάκης.


28/4/11

Το υπουργείο Παιδείας της Ελλάδος «μπερδεύει» ποιος ήταν ο μαθητής και ποιος ο διδάσκαλος, όταν γράφει για τον… Αριστοτέλη και τον… Πλάτωνα!..



Είναι λυπηρό, έως τραγικό να συναντά κανείς τέτοιες ασυναρτησίες, ανακρίβειες και τέτοιους μαργαρίτες στα βιβλία που εγκρίνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, που εκδίδει ο Οργανισμός Εκδόσεως Διαδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ) και υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας (όχι εθνικής πια, αφού δεν επιτελεί κανέναν εθνικό σκοπό η παιδεία κατά την κυρία Διαμαντοπούλου)… Και κυκλοφορούν κατά χιλιάδες και διανέμονται στα Ελληνόπουλα…

Αλλά αυτήν την… κοτσάνα που εμπεριέχει το βιβλίο Βιολογίας της Γ΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, που τυπώθηκε σε 110.000 αντίτυπα (έκδοση θ’) και που μοιράσθηκε την τρέχουσα σχολική χρονιά, στα σχολειά μας, πού να την φανταστεί κανείς;.. Στη σελίδα 120 και εντός εγχρώμου πλαισίου γράφει:... «Ο Αριστοτέλης, όμως, όπως και ο μαθητής του ο Πλάτωνας, πίστευε στη σταθερότητα των ειδών»… Κάποιος πρέπει να πει σε όλους τους εμπλεκομένους κυρίους συγγραφείς να ξανακαθίσουν στα θρανία και να μάθουν από την αρχή την ιστορία, με την οποία καταπιάνονται. Διότι είναι επαγγελματίες. Και η άγνοια είναι δολοφονικό όπλο στα χέρια τους…

Το μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία, που μαθητής ξεπερνούσε τον διδάσκαλο, η αλληλουχία Σωκράτης-Πλάτων-Αριστοτέλης, δεν το έχουν ποτέ ακουστά; Κανείς δεν τους είπε πως ο Αριστοτέλης ήταν διδάσκαλος του Μ. Αλεξάνδρου, και άρα – τουλάχιστον – έπεται του Πλάτωνος; Κανείς δεν έλεγξε τα γραφόμενα αυτών των συγγραφέων; Και στο τέλος-τέλος, πρέπει να είναι κανείς προφέσορας για να γνωρίζει πως ο Πλάτων ήταν διδάσκαλος του Αριστοτέλους; (Επιμένω, ο διδάσκαλος λέγεται έτσι επειδή δίδει. Εάν του αφαιρεθεί το πρώτο «δι» και μείνει σκέτος «δάσκαλος» δεν θα έχει τίποτε να δώσει πια, εννοιολογικώς)…

Σημειώνω, πως την παρατήρηση αυτής της ανιστορησιάς δεν την έκαμα εγώ, από μόνος μου, δε θέλω να δρέψω τέτοιες δάφνες, αλλά κάποιοι μαθητές της Γ΄ Λυκείου του 6ου Λυκείου Καλλιθέας, οι οποίοι μου επεσήμαναν την παράγραφο, σκασμένοι στα γέλια και πνιγμένοι στα χάχανα… Και αμέσως παρακάτω, το ίδιο βιβλίο, γράφει το εξής αμίμητο, επειδή Πλάτων και Αριστοτέλης πίστευαν στην σταθερότητα των ειδών: «γεγονός που συνέβαλε στο να ατονήσει η αρχαία εξελικτική σκέψη. Αυτή η αντίληψη της σταθερότητας των ειδών επικράτησε επί 2.000 χρόνια, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα»…

 Αυτή η οπτική θα μπορούσε να είχε γραφεί ως εξής: «Την θεωρία της εξελίξεως την είχαν τόσο καλά τεκμηριώσει στα κείμενά τους οι Πλάτων και Αριστοτέλης, που επικράτησε επί 2.000 χρόνια, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, χωρίς να μπορούν όλοι οι επιστήμονες που έζησαν όλο αυτό το διάστημα, να διατυπώσουν κάτι καλύτερο ή να την ανατρέψουν»… Εξαρτάται από το ποια διάσταση θέλει να δώσει κανείς στην ελληνική σκέψη…

Για την ιστορία, να αναφέρω πως οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου είναι βιολόγοι, δόκτορες και καθηγητές – αυτό ουδόλως μειώνει την ευθύνη τους, ίσα-ίσα που την ενισχύει ακόμη περισσότερο, κατά τη άποψή μου – και μάλιστα είναι ολόκληρη ομάδα για την α΄ έκδοση (Σμ. Αδαμαντιάδου, Μ. Γεωργάτου, Χρ. Γιαπιτζάκης, Λ. Λάκκα, Δ. Νοταράς, Ν. Φλωρεντίν, Γ. Χατζηγεωργίου, Ολ. Χαντηκωντή), που ενισχύθηκε από «ομάδα αναμόρφωσης» της α΄ έκδοσης (Μ. Καλαϊτζιδάκη, Γ. Πανταζίδη), ενώ υπεύθυνη για το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ήταν η Β. Περάκη. Υπήρχε και «ομάδα κρίσης» (Σ. Κουσουλάκος, Α. Καστορίνης, Αθ. Καψάλης) και μια φιλόλογος, η οποία έκανε την γλωσσική επιμέλεια, η Μ. Κλειδωνάρη…

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι πληρώθηκαν από τον ελληνικό λαό, για να πουν στα παιδιά των ανθρώπων που τους πλήρωσαν – ανάμεσα στα άλλα, τα της επιστήμης τους - πως… ο Αριστοτέλης είχε μαθητή τον Πλάτωνα… Για του λόγου το αληθές, στην φωτογραφία το απόσπασμα όπως υπάρχει στο εν λόγω βιβλίο… Τώρα καταλαβαίνω και το περίφημο αρχαίο δελφικό παράγγελμα «Παιδείας αντέχου»… Είχαν… προβλέψει φαίνεται τότε, τα χάλια στα οποία θα περιπέσει κάποτε η παιδεία μας και ήθελαν να μας προετοιμάσουν να την αντέχουμε…
Αλλά έως πότε;

Παρασκευή 1 Απριλίου 2011

Gregory A. Petsko- Μια συμφωνία με τον διάβολο για την παιδεία


Ο Μεφιστοφελής προσφέρει στον Φάουστ ένα στέμμα (F.W.Murnau 1925)

Ανοιχτή επιστολή
από τον καθηγητή Βιοχημείας του πανεπιστημίου Brandeis, Gregory A. Petsko, προς τον πρόεδρο του αμερικανικού πανεπιστημίου State University of New York at Albany, George M. Philip, αναφορικά με την απόφαση του τελευταίου να καταργήσει όλους τους τομείς ανθρωπιστικών και κλασικών σπουδών του πανεπιστημίου, στις αρχές του ακαδημαϊκού έτους 2010/11.
Αγαπητέ πρόεδρε Φίλιπ,
Υποθέτω πως το τελευταίο πράγμα που θέλετε αυτή τη στιγμή είναι τα παράπονα κάποιου, που δε σχετίζεται με το πανεπιστήμιο, σχετικά με την απόφασή σας. Αν υποστηρίξετε πως δεν μπορώ να γνωρίζω πραγματικά όλες τις πτυχές του ζητήματος, από τη στιγμή που δεν έχω καμία σχέση με το State University, δε θα διαφωνήσω. Αλλά δεν μπορώ να αφήσω κάτι τέτοιο να περάσει έτσι, απλά, χωρίς να διατυπώσω τη γνώμη μου. Τουλάχιστον πιστεύω πως, όταν τελειώσω, θα είστε σε θέση να καταλάβετε το γιατί.
Πριν από λίγο καιρό ανακοινώσατε την κατάργηση των τμημάτων Γαλλικών, Ιταλικών, Κλασσικών, Ρωσικών και Θεατρικών Σπουδών. Αναφέρατε πολλούς λόγους για την απόφασή σας, μεταξύ των οποίων και το γεγονός πως πλέον «συγκριτικά, εγγράφονται λιγότεροι φοιτητές σε αυτά τα προγράμματα». Φυσικά η απόφασή σας ήταν επίσης, και ίσως κατά κύριο λόγο, μια απόφαση μείωσης κόστους - στην πραγματικότητα δηλώσατε πως αυτή η απόφαση μπορεί να μην ήταν αναγκαία αν το πολιτειακό νομοθετικό σώμα είχε εγκρίνει ένα νομοσχέδιο το οποίο θα επέτρεπε στο πανεπιστήμιό σας να ορίσει το ποσό των διδάκτρων του. Τέλος, υποστηρίξατε πως οι ανθρωπιστικές σπουδές απομυζούσαν πόρους από το ίδρυμα σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες, οι οποίες φέρνουν χρήμα με τη μορφή χορηγιών και συμβολαίων.
Ας εξετάσουμε λεπτομερώς τόσο αυτά όσο και άλλα σημεία της αιτιολόγησής σας γιατί νομίζω πως, αν το κάνουμε, θα γίνει ξεκάθαρο πως τα γεγονότα στα οποία στηρίζονται έχουν κάποιες σημαντικές πτυχές οι οποίες δεν καλύπτονται στην ανακοίνωσή σας. Πρώτα απ' όλα το ζήτημα των εγγραφών. Είμαι σίγουρος πως σχετικά λιγότεροι φοιτητές παρακολουθούν μαθήματα σε αυτά τα αντικείμενα όπως όντως δηλώσατε. Δεν θα ήταν πολλοί ούτε και την εποχή που ήμουν εγώ φοιτητής, αν τα πανεπιστήμια δεν απαιτούσαν από τους φοιτητές να επιλέγουν μαθήματα από μια ευρεία γκάμα ακαδημαϊκών αντικειμένων (ανθρωπιστικές σπουδές, κοινωνικές επιστήμες, καλές τέχνες, φυσικές επιστήμες ) καθώς και να αποκτήσουν επάρκεια σε τουλάχιστον μια ξένη γλώσσα. Βλέπετε, ο λόγος για τον οποίο οι σχολές των ανθρωπιστικών σπουδών έχουν χαμηλό ποσοστό εγγραφών δεν είναι επειδή οι φοιτητές σήμερα τρελαίνονται για μαθήματα πιο σχετικά με το αντικείμενό τους, είναι το ότι διοικητικά στελέχη σαν κι εσάς, καθώς και το υποτακτικό διδακτικό προσωπικό, έχετε σταματήσει να θέτετε ως προαπαιτούμενο την ευρεία επιλογή μαθημάτων και έχετε επιτρέψει στους φοιτητές να επιλέγουν τα δικά τους ακαδημαϊκά προγράμματα - κάτι που θεωρώ πως ακυρώνει τελείως το καθήκον του πανεπιστημιακού προσωπικού ως διδάσκοντες και μέντορες. Μπορείτε να επιλύσετε το πρόγραμμα των εγγραφών άμεσα με το να θεσπίσετε ένα βασικό υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών το οποίο θα περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος μαθημάτων.
Οι νέοι άνθρωποι, σε μεγάλο βαθμό, δεν έχουν ακόμα αποκτήσει τη σοφία εκείνη, η οποία θα τους παρείχε τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα χωρίς να κάνουν λανθασμένες επιλογές. Στην πραγματικότητα χωρίς σοφία είναι δύσκολο για όλους τους ανθρώπους να επιλέξουν ελεύθερα. Νομίζω πως πουθενά αλλού δεν έχει παρουσιαστεί αυτή την ιδέα καλύτερα, από το πέμπτο κεφάλαιο του σημαντικού έργου του Ντοστογιέφσκι Οι Αδερφοί Καραμαζόφ, στην παραβολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Στην παραβολή αυτή ο Χριστός επιστρέφει στη γη και συγκεκριμένα στη Σεβίλη στην εποχή της Ιεράς Εξέτασης. Πραγματοποιεί αρκετά θαύματα αλλά συλλαμβάνεται από τους Ιεροεξεταστές και καταδικάζεται να καεί στην πυρά. Ο Μέγας Ιεροεξεταστής Τον επισκέπτεται στο κελί του για να του πει πως η Εκκλησία δεν Τον χρειάζεται πλέον. Το σημαντικό τμήμα του κειμένου είναι το σημείο όπου ο Ιεροεξεταστής του εξηγεί γιατί. Ο Ιεροεξεταστής λέει πως ο Ιησούς αρνήθηκε τους τρεις πειρασμούς του Σατανά στην έρημο για χάριν την ελευθερίας αλλά πιστεύει πως ο Ιησούς έχει κρίνει λανθασμένα την ανθρώπινη φύση. Με το να δώσει στους ανθρώπους το δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής ο Χριστός καταδίκασε την ανθρωπότητα σε μια ζωή μαρτυρίου. Μονάχα αυτό το κεφάλαιο, το οποίο βρίσκεται σε ένα αρκετά μεγαλύτερο βιβλίο, αποτελεί από μόνο του ένα από τα μεγαλύτερα έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας. Θα βρίσκατε πολλά μέσα σε αυτό που θα σας έκαναν να προβληματιστείτε. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ρωσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου σας θα σας μιλούσε με χαρά για αυτά τα ζητήματα - εάν είχατε τμήμα Ρωσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.
Έπειτα υπάρχει το ερώτημα για το αν η απραξία του πολιτειακού νομοθετικού σώματος δεν σας έδωσε άλλη επιλογή. Είμαι σίγουρος πως είναι σοβαρά τα προβλήματα που έχετε να αντιμετωπίσετε στον προϋπολογισμό σας. Είναι σίγουρα σοβαρά και στο Πανεπιστήμιο Brandeis όπου εργάζομαι. Και εμείς επίσης αναγκαστήκαμε να λάβουμε κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις καθώς τα έσοδά μας δεν ήταν πλέον σε θέση να καλύψουν τα έξοδα. Αλλά αποφύγαμε τα δρακόντεια -και αυταρχικά - μέτρα σας και μια ομάδα του τμήματός μας, με τη βοήθεια όλων των μερών του πανεπιστημίου, κατάφερε να επεξεργαστεί ένα σχέδιο με το οποίο μπορούμε να κάνουμε περισσότερα με λιγότερους πόρους. Δε λέω πως μπορούν όλες οι λεπτομέρειες της λύσης που επιλέξαμε να ταιριάξουν στο ίδρυμά σας αλλά η διαδικασία σίγουρα θα μπορούσε. Διοργανώσατε μια συνάντηση στην πόλη αλλά ήταν για να συζητήσετε το σχέδιό σας και όχι για να αφήσετε το πανεπιστήμιο να δημιουργήσει το δικό του. Και οργανώσατε τη συνάντηση αυτή μια Παρασκευή βράδυ, μια μέρα που λίγοι φοιτητές ή διδακτικό προσωπικό θα μπορούσαν να παρευρεθούν. Για να υπερασπιστείτε τη θέση σας είπατε πως ήταν μια ακατάλληλη στιγμή και υποστηρίξατε πως «υπήρχε περιορισμένη διαθεσιμότητα μεγάλων κατάλληλων χώρων». Το βρίσκω ιδιαίτερα απροσδόκητο αυτό. Αν ο Πρόεδρος του Brandeis ήθελε άμεσα μια αίθουσα διδασκαλίας τότε θα έβρισκε μία. Υποθέτω δεν έχετε πολύ επιρροή στο πανεπιστήμιό σας.
Μου φαίνεται πως ο τρόπος με τον οποίο διαχειριστήκατε την κατάσταση δε θα μπορούσε να αποξενώσει περισσότερο σχεδόν τους πάντες στην πανεπιστημιούπολη σας. Στη θέση σας θα έκανα το παν για να το αποφύγω αυτό. Δε θα ήθελα να καταλήξω στον 9ο λάκκο του 8ου Κύκλου της Κόλασης, όπου ο Δάντης, ο μεγάλος ιταλός ποιητής του 14ου αιώνα, τοποθέτησε εκείνους που σπέρνουν τη διχόνοια. Εκεί, καθώς αγωνίζονται να βγουν από το λάκκο για όλη την αιωνιότητα, ένας δαίμονας διαμελίζει τα σώματά τους, όπως αυτοί διαμέλισαν άλλους όσο ζούσαν.
Η Κόλαση είναι το πρώτο βιβλίο της Θείας Κωμωδίας του Δάντη, ένα από τα σημαντικότερα έργα του ανθρώπινου πνεύματος. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορείτε να διδαχθείτε από αυτό σε σχέση με την αδυναμία και την απερισκεψία του ανθρώπου. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ιταλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκαλύψει τα μυστικά του - αν είχατε τμήμα Ιταλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.
Και αλήθεια πιστεύετε πως εκείνο το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό που επικρότησε τη ρεαλιστική στάση σας (κατά ένα μέρος, πιστεύω, επειδή ένιωσαν ανακούφιση που δεν χτύπησε για αυτούς η καμπάνα) θα σας στηρίξει με την ίδια θέρμη στο μέλλον; Μου έρχεται στο νου ο μύθος του Αισώπου με τους ταξιδιώτες και την αρκούδα: δύο άνδρες περπατούσαν μέσα στο δάσος όταν ξαφνικά μια αρκούδα πετάχτηκε μέσα από τα δέντρα. Ο ένας από τους ταξιδιώτες έτυχε να βρίσκεται μπροστά, οπότε έπιασε το κλαδί ενός δέντρου, σκαρφάλωσε και κρύφτηκε ανάμεσα στα φύλλα. Ο άλλος, ο οποίος βρισκόταν αρκετά πίσω, έπεσε , ακίνητος, με το πρόσωπο του μέσα στο χώμα. Η αρκούδα ήρθε δίπλα του, έβαλε το ρύγχος της στο αυτί του και άρχισε να τον μυρίζει. Αλλά τελικά με ένα βρυχηθμό η αρκούδα γύρισε και έφυγε γιατί οι αρκούδες δεν αγγίζουν ψόφιο κρέας. Τότε ο συνταξιδιώτης του κατέβηκε από το δέντρο και πήγε δίπλα του και τον ρώτησε γελώντας: «Τι ψιθύρισε η αρκούδα στο αυτί σου;» «Μου είπε ποτέ να μην εμπιστεύεσαι ένα φίλο που σε εγκαταλείπει την ώρα που τον έχεις ανάγκη».
Ήταν ο πρώτος μύθος που έμαθα και αποτελεί ένα σημαντικό μάθημα για τη ζωή για κάθε πρωτοετή φοιτητή κλασσικών σπουδών. Υπάρχουν εκατοντάδες ακόμα μύθοι του Αισώπου, εξίσου απολαυστικοί - και διαφωτιστικοί. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Κλασσικών Σπουδών με χαρά θα σας μιλούσε γι' αυτούς - αν είχατε τμήμα Κλασσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.
Όσο για το επιχείρημα πως οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν φέρνουν χρήματα, υποθέτω είναι αλήθεια, αλλά μου φαίνεται πως αποτελεί εσφαλμένη αντίληψη η ιδέα πως ένα πανεπιστήμιο θα πρέπει να λειτουργεί σαν επιχείρηση. Δε λέω πως δε θα πρέπει να έχει συνετή διαχείριση, αλλά η ιδέα πως κάθε πανεπιστήμιο θα πρέπει να αυτοσυντηρείται είναι μια ιδέα που έρχεται σε σύγκρουση με τον ίδιο τον ρόλο του πανεπιστημίου. Φαίνεται πως εκτιμάτε προγράμματα σχετικά με την επιχειρηματικότητα - και πρακτικά μαθήματα τα οποία μπορεί να παράγουν καινοτόμο έργο για το οποίο θα έχετε την πνευματική ιδιοκτησία - περισσότερο από «παλιομοδίτικα» προγράμματα σπουδών. Αλλά τα πανεπιστήμια δεν είναι μόνο για να ανακαλύπτουν και να κεφαλαιοποιούν τη νέα γνώση. Οφείλουν επίσης να διατηρούν τη γνώση από το να χαθεί στο πέρασμα του χρόνου και αυτό είναι κάτι το οποίο απαιτεί χρηματική επένδυση. Υπάρχουν καλοί λόγοι οι οποίοι μπορούν να δείξουν πως αυτό που φαίνεται απαρχαιωμένο σήμερα μπορεί να αποκτήσει ζωτική σημασία στο μέλλον. Θα σας δώσω δύο παραδείγματα. Το πρώτο είναι η επιστήμη της ιολογίας, η οποία τη δεκαετία του '70 ξεψυχούσε καθώς ο κόσμος είχε πειστεί πως οι μολυσματικές ασθένειες δεν αποτελούσαν πλέον σημαντικό πρόβλημα υγείας στον ανεπτυγμένο κόσμο, ενώ άλλα αντικείμενα έρευνας, όπως η μοριακή βιολογία, ήταν περισσότερο «σέξι». Έπειτα, στις αρχές της δεκαετίας του '90 ένα μικρό προβληματάκι με το όνομα AIDS έγινε το πιο σημαντικό αντικείμενο προβληματισμού στον κόσμο σχετικά με την υγεία. Ο ιός που προκαλεί το AIDS αρχικά απομονώθηκε και χαρακτηρίστηκε από τα Εθνικά Ιδρύματα Υγείας των ΗΠΑ και το Ινστιτούτο Παστέρ στη Γαλλία, επειδή ήταν από τα λίγα εκείνα ιδρύματα τα οποία διατηρούσαν ακόμα εύρωστα προγράμματα ιολογίας. Ίσως το δεύτερο παράδειγμά μου να σας είναι πιο οικείο. Οι σπουδές Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων σπουδών όπως αυτών της Αραβικής και Περσικής γλώσσας, ήταν ένα ελάχιστα «καυτό» αντικείμενο σπουδών στις περισσότερες πανεπιστημιουπόλεις τη δεκαετία του '90. Έπειτα ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Ξαφνικά όλοι συνειδητοποίησαν πως χρειαζόμαστε περισσότερο κόσμο που να είναι σε θέση να καταλαβαίνει το τι γίνεται σε εκείνο το μέρος του πλανήτη και, κυρίως, να κατανοεί τη μουσουλμανική κουλτούρα. Εκείνα τα πανεπιστήμια τα οποία διατήρησαν τα τμήματα Μεσανατολικών Σπουδών, ακόμα και στη φάση που είχαν μειωμένα ποσοστά εγγραφών, ξαφνικά απέκτησαν τεράστια σημασία. Εκείνα τα οποία δεν είχαν... υποθέτω αντιλαμβάνεστε.
Γνωρίζω πως ένα από τα επιχειρήματά σας είναι πως δε γίνεται ένα μέρος να προσπαθεί να κάνει τα πάντα. Λέτε: «Ας αφήσουμε άλλα ιδρύματα να έχουν σημαντικά προγράμματα Κλασσικών και Θεατρικών Σπουδών, εμείς θα εστιάσουμε στο να προετοιμάσουμε φοιτητές για τον πραγματικό κόσμο». Λοιπόν, θέλω να πιστεύω πως ήδη σας έδειξα πως ο πραγματικός κόσμος είναι αρκετά ευμετάβλητος στο τι χρειάζεται. Ο καλύτερος τρόπος για να είναι ο κόσμος προετοιμασμένος για το ξαφνικό σοκ που μια αλλαγή μπορεί να προκαλέσει είναι να έχει μια παιδεία όσο το δυνατόν ευρύτερη, γιατί αυτό που σήμερα βρίσκεται σε τέλμα μπορεί να αποτελέσει το καυτό αντικείμενο του αύριο. Και η διεπιστημονική έρευνα, η οποία είναι στη μόδα αυτόν τον καιρό, είναι δυνατή μόνο όταν ο κόσμος δεν έχει πολύ εξειδικευμένη εκπαίδευση. Αν τίποτα από αυτά δε σας πείθει τότε είμαι πρόθυμος να σας επιτρέψω να μετατρέψετε το ίδρυμα σας σε ένα μέρος το οποίο ειδικεύεται στην παροχή εξειδικευμένης γνώσης, αλλά μόνο αν πάψετε να το αποκαλείτε πανεπιστήμιο και να χαρακτηρίζετε τον εαυτό σας Πρόεδρό του. Βλέπετε, η αγγλική λέξη university (πανεπιστήμιο) προέρχεται από τη λατινική «universitas» η οποία αναφέρεται στο «σύνολο». Δεν μπορείτε να είστε ένα πανεπιστήμιο χωρίς να έχετε ένα ακμαίο πρόγραμμα ανθρωπιστικών σπουδών. Θα πρέπει να χαρακτηρίσετε το ίδρυμά σας ως μια εμπορική σχολή ή, ίσως, μια επαγγελματική σχολή, αλλά όχι ως πανεπιστήμιο. Όχι πλέον.
Αδυνατώ πλήρως να δεχτώ πως δεν είχατε άλλη εναλλακτική. Είναι δουλειά σας ως Πρόεδρος να βρίσκετε τρόπους επίλυσης των προβλημάτων οι οποίοι δεν απαιτούν τον ακρωτηριασμό υγιών τμημάτων. Ο Βολτέρος είπε πως κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να αντισταθεί στην επίθεση της δημιουργικής σκέψης. Ο Βολτέρος, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Φρανσουά Μαρί Αρουέ, είχε πολλά ζουμερά, πνευματώδη και λαμπρά πράγματα να πει. (η αγαπημένη μου φράση του είναι εκείνη που λέει πως «ο Θεός είναι ένας κωμικός που παίζει για ένα κοινό το οποίο φοβάται να γελάσει»). Πολλά από αυτά που έγραψε θα σας είναι χρήσιμα. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Γαλλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκάλυπτε τα μυστικά των γραπτών του - αν είχατε τμήμα Γαλλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.
Υποθέτω δε θα έπρεπε να με εκπλήσει το γεγονός ότι έχετε δυσκολία να αντιληφθείτε τη σημασία της διατήρησης προγραμμάτων σπουδών τα οποία δεν είναι στη μόδα ή δίνουν την εντύπωση «νεκρών» αντικειμένων. Από το βιογραφικό σας βλέπω πως δεν έχετε διδακτορικό ή κάποιο αντίστοιχο πτυχίο και δεν έχετε διδάξει ποτέ πραγματικά ούτε έχετε κάνει έρευνα σε κάποιο πανεπιστήμιο. Ίσως το δικό μου παρελθόν να σας φανεί ενδιαφέρον. Ξεκίνησα για ένα πτυχίο στις Κλασσικές Σπουδές (classics major). Σήμερα είμαι καθηγητής Βιοχημείας και Χημείας. Από όλα τα μαθήματα που παρακολούθησα κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μου σπουδών εκείνα που με ωφέλησαν περισσότερο κατά τη διάρκεια της καριέρας μου σαν επιστήμονα ήταν τα μαθήματα στις κλασσικές σπουδές, στις καλές τέχνες, στην ιστορία, την κοινωνιολογία και την αγγλική λογοτεχνία. Αυτά τα μαθήματα δε με βοήθησαν απλά να εκτιμήσω περισσότερο την κουλτούρα μου, με βοήθησαν ακόμα στο να σκέφτομαι, να αναλύω και να γράφω καλύτερα. Κανένα από τα μαθήματα θετικών επιστημών δε μου το προσέφερε αυτό.
Ένα από τα πράγματα που κάνω σήμερα είναι να γράφω μια μηνιαία στήλη σχετικά με την επιστήμη και την κοινωνία. Το κάνω αυτό πάνω από μια δεκαετία και με χαρά μπορώ να πω πως φαίνεται να αρέσει σε μερικούς ανθρώπους. Αν έτυχε να καταλήξω σε κάποιες διορατικές παρατηρήσεις σας διαβεβαιώ πως αυτό οφείλεται τελείως στο γεγονός πως παρακολούθησα ανθρωπιστικές σπουδές και στην αγάπη μου για την τέχνη.
Ένα από τα πράγματα για τα οποία έχω γράψει είναι ο τρόπος με τον οποίο η γονιδιωματική αλλάζει τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Η ικανότητά μας να ελέγχουμε το ανθρώπινο γονιδίωμα πρόκειται να θέσει μερικά από τα πιο δύσκολα ερωτήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας μέσα στις επόμενες δεκαετίες, μεταξύ των οποίων και το ερώτημα του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Αυτό δεν είναι μόνο ένα ερώτημα που αφορά την επιστήμη, είναι ένα ερώτημα η απάντηση του οποίου απαιτεί τη συμβολή διαφορετικών σφαιρών ανθρώπινης σκέψης μεταξύ των οποίων -και κυρίως- τη συμβολή των ανθρωπιστικών σπουδών. Η επιστήμη η οποία μένει ανεπηρέαστη από την ανθρώπινη καρδιά και το ανθρώπινο πνεύμα είναι στείρα, ψυχρή και εγωκεντρική. Είναι επίσης χωρίς φαντασία: κάποιες από τις καλύτερες επιστημονικές μου ιδέες προήλθαν από σκέψη και διάβασμα πάνω σε πράγματα τα οποία φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με την επιστήμη. Αν έχω δίκιο στο ότι το ερώτημα σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος θα αποτελέσει το κεντρικό ζήτημα της εποχής μας, τότε τα πανεπιστήμια που είναι καλύτερα εξοπλισμένα για να το αντιμετωπίσουν, σε όλες τις πτυχές του, θα είναι τα πιο σημαντικά ιδρύματα ανώτερης εκπαίδευσης στο μέλλον. Μόλις κάνατε σαφές το ότι το δικό σας δε θα ανήκει σε αυτά.
Κάποιοι από τους υποστηρικτές σας ισχυρίζονται πως όλο αυτό είναι ένας θαυμάσιος ελιγμός από την πλευρά σας - ένας εξαίσιος πολιτικός ελιγμός ο οποίος στοχεύει να σοκάρει το νομοθετικό σώμα ώστε να δώσει στο ίδρυμά σας αρκετούς πόρους ώστε να διατηρηθούν σε λειτουργία τα τμήματα. Αυτή θα ήταν σίγουρα μια μακιαβελική κίνηση (άλλος ένας σημαντικός συγγραφέας, αλλά και πάλι, δε θα έχετε τμήμα Ιταλικών Σπουδών για να μιλήσει γι' αυτόν) αλλά δεν είμαι σίγουρος αν θα ήταν έξυπνη κίνηση. Αν σκοπεύατε σε κάτι τέτοιο θα έπρεπε να είχατε διοργανώσει τη συνάντηση στην πανεπιστημιούπολη όταν όλοι όσοι σχετίζονται με το πανεπιστήμιο θα μπορούσαν να παρευρεθούν, σε ένα μέρος που θα μπορούσε να έρθει ο τύπος. Αυτός είναι ο τρόπος για να πιέσετε ένα μάτσο πολιτικούς. Διακηρύσσετε τη δράση σας στα σκαλιά της πολιτειακής βουλής, δεν το ψιθυρίζετε στα κλεφτά μέσα στη νύχτα όταν το ίδρυμα δεν ασχολείται καν.
Όχι, νομίζω απλά προσπαθούσατε να ισοσκελίσετε τον προϋπολογισμό σας σε βάρος τμημάτων που τα θεωρείτε αδύναμα., παρωχημένα και ανίσχυρα. Νομίζω πως με τον καιρό θα ανακαλύψετε πως έχετε συνάψει μια φαουστική συμφωνία. Φάουστ είναι ο τίτλος ενός χαρακτήρα από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Γκαίτε. Γράφτηκε περίπου το 1800 αλλά ακόμα προσελκύει το μεγαλύτερο κοινό από κάθε άλλο θεατρικό έργο που ανεβαίνει στη Γερμανία. Είναι η ιστορία ενός διανοούμενου που κάνει μια συμφωνία με τι διάβολο. Ο διάβολος του υπόσχεται πως θα εκπληρώσει κάθε του επιθυμία για όσο ζει. Σε αντάλλαγμα ο διάβολος θα πάρει... ε, εντάξει είμαι σίγουρος πως ξέρετε πως λειτουργούν αυτές οι συμφωνίες. Αν είχατε ένα τμήμα Θεατρικών Σπουδών, κάτι που φυσικά δεν έχετε, θα μπορούσατε να τους ζητήσετε να ανεβάσουν μια παράσταση του έργου για να δείτε τι γίνεται στη συνέχεια. Έχει τρομακτικά μεγάλη σχέση με τη δική σας κατάσταση. Βλέπετε, ο Γκαίτε πίστευε πως ο άνθρωπος δεν θα έχει κανένα κέρδος αν πουλήσει την ψυχή του ακόμα και για όλα τα πλούτη του κόσμου. Αυτή είναι όλος ο κόσμος, Πρόεδρε Φίλιπ, και όχι κάποιος ισοσκελισμένος προϋπολογισμός. Αν και, για να είμαι δίκαιος, δεν έχετε πουλήσει τη ψυχή σας. Μόνο τη ψυχή του ιδρύματός σας.
Με (όχι και τόσο ιδιαίτερη) εκτίμηση,
Gregory A. Petsko

Κυριακή 20 Φεβρουαρίου 2011

Τσιαντής Κώστας- Παιδεία στην Τεχνολογία


Εισαγωγή  του μαθήματος της Τεχνολογίας σε Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Γενική και Τεχνολογική Επαγγελματική Εκπαίδευση
Κώστας N. Τσιαντής,
Ομότιμος Καθηγητής Τ.Ε.Ι. Αθήνας.

Αξιότιμοι, προσκεκλημένοι, Αγαπητοί συνάδελφοι,
Κυρίες και Κύριοι

1.Εισαγωγή
Χαιρετίζω πρώτα-πρώτα την πρωτοβουλία του κ. Ανδριανοπολίτη και των  λοιπών συναδέλφων που πρωταγωνίστησαν για την ίδρυση της ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ      ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. Θεωρώ την ίδρυση της επιστημονικής αυτής ένωσης σταθμό στις μέχρι σήμερα προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την ανάπτυξη της τεχνολογικής εκπαίδευσης και την εισαγωγή του επιστημονικού κλάδου της Παιδείας στην Τεχνολογία (των προγραμμάτων Τεχνολογίας) στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια  γενική και επαγγελματική εκπαίδευση. Λόγω της στενότητας του χρόνου, έρχομαι αμέσως στο αντικείμενο της εισήγησής μου.

2. Η έννοια: Παιδεία στην τεχνολογία
Δεν θα αναφερθώ στην ιστορία που βρίσκεται κρυμμένη πίσω από την έννοια αυτή. Επιτρέψτε μου να πω ότι μπορεί να την αναζητήσει κανείς στο βιβλίο μου Ιστορική Παιδαγωγική της Τεχνολογίας[1], από το οποίο επιλέγω τις σελίδες που αφορούν τις προ εικοσιπενταετίας  εξελίξεις στις ΗΠΑ.
Το 1985 ο μακρόχρονος εκπαιδευτικός οργανισμός "American Industrial Arts Association"  μετονομάστηκε σε Διεθνή Οργανισμό Παιδείας στην Τεχνολογία  "International Technology Education Association" (Ι.Τ.Ε.Α), ορίζοντας τον όρο Technology Education ως: μια πολύπλευρη (comprehensive) εκπαιδευτική διαδικασία σχεδιασμένη να αναπτύξει έναν πληθυσμό καλά πληροφορημένο για την τεχνολογία, την εξέλιξή της, τα συστήματα, τις τεχνικές, τη χρησιμοποίησή της στη βιομηχανία και σε άλλους τομείς, καθώς και για την κοινωνική και πολιτισμική της σημασία[2]. Το 1988 το αντίστοιχο Συμβουλευτικό Σώμα (Technology Education Advisory Council) στις Η.Π.Α. θεωρεί την Παιδεία στην Τεχνολογία (Technology Education) ως τον επιστημονικό κλάδο (discipline) που η εφαρμογή του στο σχολικό πρόγραμμα θέλει να κάνει τους μαθητές ικανούς "να κατανοούν, να χρησιμοποιούν, και να ελέγχουν την τεχνολογία"[3].
        Περί τα μέσα της δεκαετίας του ’90  ο Ι.Τ.Ε.Α ανέλαβε  να  καθορίσει   στάνταρ για  την παιδεία στην τεχνολογία, από το επίπεδο του νηπιαγωγείου μέχρι  την τελευταία τάξη του Λυκείου, με σκοπό να προαγάγει την τεχνολογική κουλτούρα (technological literacy) όλων των νέων («Technology for All Americans»). Ο όρος «τεχνολογική κουλτούρα» υποδηλώνει  εδώ: «Κάτι πολύ περισσότερο από τη γνώση των υπολογιστών και τις εφαρμογές τους. Περιλαμβάνει μια θεώρηση, όπου κάθε πολίτης έχει ένα βαθμό γνώσης για τη φύση, τη συμπεριφορά, τη δύναμη, και τις συνέπειες της τεχνολογίας υπό μια ευρεία προοπτική. Ακολουθώντας την ιστορική της παράδοση, περιλαμβάνει εκπαιδευτικά προγράμματα όπου οι μαθητές εντάσσονται στη διαδικασία της κριτικής σκέψης, καθώς σχεδιάζουν και αναπτύσσουν προϊόντα, συστήματα και περιβάλλοντα για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων»[4].  Τονίζεται εδώ ότι: «Η τεχνολογία είναι  ανθρώπινη επινόηση  σε  δράση» και «αυτό περιλαμβάνει την παραγωγή της γνώσης και των διαδικασιών για ν’ αναπτυχθούν συστήματα που επιλύουν προβλήματα και  διευρύνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες»[5].
Στη βάση της ιστορίας αυτού του επιστημονικού κλάδου, αλλά  των ανάλογων τάσεων που αναπτύχθηκαν και στην Ελλάδα κατά τα τελευταία σαρανταπέντε  χρόνια, θα όριζα την Παιδεία στην Τεχνολογία ως: την οργανική   σύζευξη θεωρίας και πράξης που αφορά την εξέλιξη,  τις εφαρμογές, τον έλεγχο και την ανάπτυξη της τεχνολογίας και, ιδιαίτερα, το ρόλο της στην επίλυση προβλημάτων που αφορούν την παραγωγή, την  ανάπτυξη , το περιβάλλον, και  την καθημερινή ζωή του ανθρώπου.

3. Πρόταση για την επέκταση του προγράμματος
Λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες, αλλά και την ανάγκη για εκτενέστερη συζήτηση, θεωρώ ότι η Παιδεία στην Τεχνολογία πρέπει να εισαχθεί σε όλες τις τάξεις της ΤΕΕ. Όσον αφορά την αναθεώρηση και επέκταση των προγραμμάτων Τεχνολογίας στη Γενική εκπαίδευση, προς το παρόν προτείνω το πρόγραμμα της Παιδείας στην Τεχνολογία να αρχίζει από την Ε΄ Δημοτικού, να συνεχίζεται σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου και να να καλύψει  και την πρώτη τάξη του Λυκείου.
Η πρόταση αυτή γίνεται περιοριστική,  με βάση το σκεπτικό ότι δεν έχει ακόμα  αλλάξει το υφιστάμενο  θεσμικό πλαίσιο όσον αφορά την πρόσβαση των μαθητών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αν το θεσμικό πλαίσιο αλλάξει και συγχρόνως ενισχυθεί η χρηματοδότηση για την παιδεία, τότε  μπορεί εύκολα να δει κανείς τις κατάλληλες  αλλαγές, επεκτάσεις και  τροποποιήσεις που μπορούν να γίνουν,  με αφετηρία τις προτάσεις των εκπαιδευτικών και των έμπειρων ειδικών παιδαγωγών μας που εργάστηκαν στο θέμα.
Η πρότασή μου για έναρξη των προγραμμάτων Τεχνολογίας από την Πέμπτη  Δημοτικού θεωρώ προς το παρόν (δεδομένου επίσης ότι  δεν έχει γενικευθεί ο θεσμός του ολοήμερου σχολείου) πως είναι  η πιο ρεαλιστική. Η συγκριτική απόδοση  του προγράμματος για την ηλικιακή αυτή φάση νομίζω ότι υπερέχει (η ετοιμότητα  των μαθητών για ενεργητική πρακτική μάθηση  είναι στην ποιο καλή της ώρα), αλλά νομίζω ότι για να επεκταθεί στις μικρότερες ηλικίες είναι φρόνιμο να προηγηθούν οι αναγκαίες επιστημονικές μελέτες και πιλοτικές εφαρμογές και να προετοιμασθούν επαρκώς προς τούτο οι διδάσκοντες.

4. Περιεχόμενο του προγράμματος της Τεχνολογίας για τη Γενική παιδεία. Αναγκαία κριτήρια δόμησης των προγραμμάτων.
Έρχομαι  τώρα στον πυρήνα της εισήγησής μου: Στην πρόταση για το πρόγραμμα,  την οποία  καταθέτω με σκοπό να ανοίξει η  συζήτηση και δώσει ερέθισμα για άλλες προτάσεις.
1. Το πρώτο στοιχείο το οποίο θέλω να εξάρω κατά το σχηματισμό οποιαδήποτε πρότασης είναι η επιτακτική ανάγκη να έχει έλλογη δομή, έτσι ώστε να μπορεί να «τακτοποιήσει» (κατηγοριοποιήσει) εύκολα κάθε  μαθητής το «χύμα» διάχυτο υλικό της εμπειρίας. 
Διάλεξα ως πρώτη βάση οργάνωσης της εμπειρίας με το προτεινόμενο πρόγραμμα το χρόνο: «παρελθόν, παρόν, μέλλον». Στη βάση αυτή είναι δομημένη η Ιστορία της Τεχνολογίας, πράγμα που έχει αποδειχτεί χρήσιμο. Ωστόσο, δεν έχω αντίρρηση ότι μπορεί κάποιος να ακολουθήσει και το σχήμα «παρόν, παρελθόν, μέλλον» (να ξεκινήσει δηλαδή από την άμεση εμπειρία του τεχνολογικού περιβάλλοντος που ζει ο μαθητής).
Βέβαια, οι πιο πολλές  από τις προτεινόμενες διδακτικές μεθόδους  παρακάμπτουν αυτόν το σκόπελο, δεδομένου ότι περιλαμβάνουν τη σύνδεση του χτες και του σήμερα ή του σήμερα του χτες εγγενώς στις δραστηριότητές τους.
2.Η δεύτερη μορφή οργάνωσης του περιεχομένου που περιλαμβάνεται στο προτεινόμενο πρόγραμμα είναι η θεματική. Η διάκριση δηλαδή του γνωστικού αντικειμένου κατά τεχνολογικό τομέα και κατά παραγωγικούς κλάδους.
Η θεώρηση αυτή- θεώρηση που αντανακλά τον υφιστάμενο πραγματικό καταμερισμό της εργασίας-,  θέτει ως άμεσο μαθησιακό στόχο την διαθεματικότητα ή διακλαδικότητα. Που σημαίνει ότι, μόνο εφόσον πετύχουμε  να αποκτήσουν οι  μαθητές μας διαθεματικές γνώσεις, εμπειρίες και δεξιότητες και καταστούν ικανοί να τις προσαρμόζουν και τις αναπτύσσουν επιτυχώς στις συνθήκες της πράξης, μόνο τότε μπορούμε να ελπίζουμε στην τεχνολογική μας ανάπτυξη και παραγωγική μας ανάκαμψη.   
3. Η Τρίτη μορφή παιδαγωγικής  και μορφωτικής αξιοποίησης  του περιεχομένου της Τεχνολογίας και Παραγωγής  είναι οι μελέτες περιπτώσεων (case studies). Οι μελέτες αυτές ανταποκρίνονται: α) στην  ανάγκη να εκφράσει ο μαθητής τα ενδιαφέροντα και τις κλίσεις του,  β) στην ανάγκη να βρει ο μαθητής βήμα να διατυπώσει το  τί προσπάθησε και πώς, αλλά και να μεταφέρει στους συνομηλίκους του το τι έμαθε και τι πέτυχε, και τέλος γ) στην ανάγκη για περαιτέρω μάθηση (η οποία βέβαια υπερβαίνει τα περιθώρια και τους σκοπούς του συγκεκριμένου μαθήματος) .
4. Το όλο πρόγραμμα, δηλαδή, διακρίνεται σε μια συνιστώσα δασκαλοκεντρική και σε μια μαθητοκεντρική.  Και οι δύο αυτές συνυπάρχουν σε όλη την έκταση του προγράμματος.
Ο διδάσκων δημιουργεί τα κίνητρα για τη μάθηση και την ένταξη του μαθητή στη διαδικασία. Συγχρόνως όμως «διδάσκει» συγκεκριμένο περιεχόμενο, δίνοντας έμφαση στη δομή του γνωστικού αντικειμένου, που επιτρέπει στον μαθητή να προσανατολιστεί στις αναζητήσεις του.   Ο διδάσκων δίνει παραδείγματα που εντάσσονται σ’ αυτή τη δομή και συγχρόνως παραδείγματα των κομβικών σημείων απ’ τα οποία πέρασε και προχώρησε η τεχνολογία. Εξηγεί λ.χ. την τεχνολογική αλυσίδα (Α) ηλεκτρικός λαμπτήρας, ηλεκτρική λυχνία, ολοκληρωμένο κύκλωμα, τσιπ, μικροτσίπ, προσωπικός υπολογιστής ή (Β) τροχός, υδρόμυλος, φυσερό, ατμομηχανή, σιδηρόδρομος.  Ευθύνη του διδάσκοντος είναι λ.χ. να παρουσιάσει τους τομείς της παραγωγής, όπως και την έννοια του συστήματος, έτσι ώστε να μπορούν οι μαθητές (1) να βλέπουν μια τεχνολογική συσκευή ως σύστημα και να την αναλύουν στα υποσυστήματά της, και (2) να βλέπουν την παραγωγική μονάδα ως σύστημα και να την αναλύουν στα υποσυστήματά της.
Ο διδάσκων, αφού έχει προσδιορίσει σε κάθε φάση το ρόλο του σε σχέση με την «ύλη» που προβλέπει το πρόγραμμα, επιδιώκει να  ενεργοποιήσει  όσο μπορεί τον μαθητή, ώστε να τον κάνει κέντρο-ενεργό υποκείμενο δημιουργικής αυτομάθησης, υποβοηθώντας τον όπου χρειάζεται ή παραπέμποντάς τον στις κατάλληλες πηγές.    Σημαντικός στόχος, και που έχει για τον τόπο μας ιδιαίτερη σημασία, είναι η παρώθηση των μαθητών να δουλεύουν σε ομάδες εντός των οποίων ο καθένας αναλαμβάνει συγκεκριμένες υποχρεώσεις και συγκεκριμένο τομέα ευθύνης. Η οργάνωση των μαθητών σε ομάδες (με τη μέθοδο του Συλλογικού έργου ή της Γραμμής παραγωγής) είναι καταλυτικής σημασίας για την ανάπτυξη της συνεργασίας, την τήρηση υποχρεώσεων έναντι των άλλων και την καλλιέργεια του αισθήματος κοινωνικής ευθύνης.
5. Η επίτευξη από τους μαθητές αυτών των ικανοτήτων και δημιουργικών έξεων, τους επιτρέπει να κάνουν ένα μεγαλύτερο βήμα: να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, μια τεχνολογική καινοτομία, ή να μάθουν  να βελτιώνουν υφιστάμενες καινοτομίες, αφού προηγουμένως μάθουν για τις πατέντες που έχουν κατοχυρώσει άλλοι και τους όρους με τους οποίους μπορούν να τις αξιοποιήσουν. Μιλάμε δηλαδή για το πέρασμα των μαθητών σε ό,τι λέγεται Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development), είτε αυτό αφορά την Τεχνολογία είτε την Παραγωγή (τη βελτίωση και ανάπτυξη των παραγωγικών μεθόδων).
6. Και φυσικά είναι αδιανόητο να μιλάμε για συστήματα –Τεχνολογικά και Παραγωγικά-, και να μην νοιαζόμαστε για τις επιδράσεις και τις αλληλεξαρτήσεις που έχουν τα προηγούμενα με το οικονομικό σύστημα και, βεβαίως, με το οικολογικό σύστημα εντός του οποίου μπορούμε και υπάρχουμε.
Επιτρέψτε μου στο σημείο αυτό να ομολογήσω ότι νοιώθω άβολα που μιλάω για το οικονομικό σύστημα, όταν βρισκόμαστε σήμερα ως χώρα εδώ που είμαστε, ενώ  συγχρόνως οι εγκύκλιες αλλά και ακαδημαϊκές οικονομικές γνώσεις που μας έχουν παρασχεθεί είναι από ανύπαρκτες έως μηδαμινές. Η υποκρισία στον τομέα αυτό θριαμβεύει. Θεωρήθηκε ως καινοτομία κάποτε να μάθουμε στο μάθημα της  πολιτικής οικονομίας τις ιδεολογίες του φιλελευθερισμού και του μαρξισμού, τις οποίες καθημερινά γνωρίζαμε από τον τύπο, τα περιοδικά  και τις αντιπαραθέσεις των πολιτικών μας, αλλά να μην μάθουμε τίποτα για τις οικονομικές   αριθμητικές πράξεις, τουτέστιν,  να μην μάθουμε να υπολογίζουμε και να ελέγχουμε τη δόση του δανείου μας, να μη μάθουμε να υπολογίσουμε την οικονομική απόδοση μιας επιχείρησης ή μιας επένδυσης για εγκατάσταση  ανεμογεννητριών. Τονίζω, έτσι, την ανάγκη όπως παράλληλα με την ανάπτυξη του τομέα της Τεχνολογίας στην ελληνική γενική και επαγγελματική παιδεία, γίνει και η εισαγωγή μαθημάτων που προσφέρουν βασικές πρακτικές οικονομικές γνώσεις για τον αυριανό πολίτη, εργαζόμενο και   επαγγελματία.

Επίλογος
1. Η ανάπτυξη των προγραμμάτων Τεχνολογίας πιστεύω ότι τα μέγιστα θα συμβάλλει στην υλοποίηση των στόχων της ελληνικής παιδείας, αλλά και θα δημιουργήσει τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για την τον επαγγελματικό προσανατολισμό των νέων μας, την ουσιαστική αναβάθμιση της  επαγγελματικής και τεχνολογικής εκπαίδευσης, αλλά και την ώθηση που πρέπει να λάβει η ανάπτυξη των καινοτομιών σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.
Το πρόγραμμα αυτό πιστεύω ότι βάζει τις βάσεις για να βρει έκφραση η δημιουργικότητα της νέας γενιάς, να ευδοκιμήσουν οι κόποι της,  και να βρει στήριγμα η συλλογική προσπάθεια για τη σωτηρία και την ανάπτυξη της χώρας.
2. Η Παιδεία στη  Τεχνολογία επιδιώκει, μέσα από τη σύζευξη ορθολογισμού και ανθρωπισμού,  να προσφέρει ένα νέο τρόπο σκέψης, μια συνολική οπτική στον τρόπο θεώρησης της τεχνολογίας, αλλά και της όλης ιστορικο-κοινωνικής εμπειρίας και  γνώσης για τη μελέτη και αντιμετώπιση των  προβλημάτων  του ανθρώπου[6],[7].  Παράλληλα, η Παιδεία στην Τεχνολογία επιδιώκει  να υπηρετήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό τη μάθηση και την  ανάπτυξη του μαθητή σε όλη της την έκταση, αξιοποιώντας το διαχρονικό γεγονός της τεχνολογίας ως όχημα για την πολύπλευρη καλλιέργεια και ανάπτυξη  της προσωπικότητας του μαθητή και των δυνατοτήτων του όχι θεωρητικά αλλά στην πράξη.  Γιατί όπως έλεγε ο  Αριστοτέλης: Α γάρ δει μαθόντας ποιείν, ταύτα ποιούντες μανθάνομεν, οίον οικοδομούντες οικοδόμοι γίγνονται καί κιθαρίζοντες κιθαρισταί (Διότι όσα πρέπει ως συνέπεια της μάθησης να πράττουμε, αυτά με το να τα πράττουμε τα μαθαίνουμε, ακριβώς όπως εκείνοι που με το να οικοδομούν οικοδόμοι γίνονται και με το να παίζουν κιθάρα κιθαριστές.    Ηθικά Νικομάχεια:  Bιβ, Β 1103 α 15-37, b 1-3). Και  όπως  τόνιζε ο αείμνηστος δάσκαλός μου Donald Maley: "είναι μέσα απ' τη διαδικασία της προσωπικής αυτοπραγμάτωσης που φτάνει και αξιοποιεί κανείς το μέγιστο των δυνατοτήτων του για συμμετοχή και συνεισφορά σε μια κοινότητα, σε μια κοινωνία ή σ' ένα έθνος"[8].
Κώστας Ν. Τσιαντής (17/2/2011)


Πρόταση Προγράμματος[9]
.
I . ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΕΝΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
(Παρελθόν)

ΥΛΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ


1. Δασκαλοκεντρικές
ενότητες
(έμφαση στη δομή του γνωστικού αντικειμένου)
  • Η ιστορία ανάπτυξης της τεχνολογίας
  • Γραφική επικοινωνία
  • Χρήση των εργαλείων
  • Χρήση του προσωπικού υπολογιστή


2. Μαθητοκεντρικές ενότητες
Μελέτες περιπτώσεων:

·         Εργαλεία και μηχανές
·         Ενέργεια και Ισχύς
·         Μεταφορές και επικοινωνίες




5η-6η
Δημοτικού


ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΗ

ΣΠΟΥΔΗ

ΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ- ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ






1. Επίδειξη
2. Συζήτηση
3. Διάλεξη
4. Σεμινάριο









Μέθοδοι:
1. Ατομικού έργου
2. Συλλογικού έργου
3.Τεχνολογικής ανακάλυψης  και χρήσης πατεντών
4. Σεμιναρίου.



II . ΖΩΝΤΑΣ Σ’ ΕΝΑΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
(Παρόν)

ΥΛΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ


1. Δασκαλοκεντρικές
Ενότητες (δομή γνωστικού αντικειμένου)
  • Μηχανική τεχνολογία       (η μηχανή εσωτερικής καύσης)
  • Χημική τεχνολογία (συνθετικά υλικά)
  • Ηλεκτρική τεχνολογία  (ηλεκτρική μηχανή)
  • Ηλεκτρονική τεχνολογία  (ραδιόφωνο)
  • Σχεδιασμός συστημάτων (εισαγωγή-αρχές)

2. Μαθητοκεντρικές ενότητες
Μελέτες περιπτώσεων
·         Μηχανική τεχνολογία
·         Χημική τεχνολογία
·         Ηλεκτρική τεχνολογία
·         Ηλεκτρονική τεχνολογία




Γυμνασίου

ΣΠΟΥΔΗ  

ΤΗΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ


ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ - ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ




1. Επίδειξη
3. Διάλεξη
4. Σεμινάριο







Μέθοδοι:
1. Έρευνα και πειραματισμός
2. Ατομική μέθοδος
3. Σεμινάριο
4. Συστημική προσέγγιση
5. Κατασκευαστική προσέγγιση
6. Επίσκεψη μονάδων

ΥΛΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

1. Δασκαλοκεντρικές
ενότητες
(έμφαση στη δομή του γνωστικού αντικειμένου):
  • Η παραγωγική μονάδα ως σύστημα
  • Βιομηχανικός σχεδιασμός (Design)

2. Μαθητοκεντρικές ενότητες Μελέτες περιπτώσεων

  • Γεωργία (πρωτογενής τομέας)
  • Βιομηχανία (δευτερογενής)
  • Υπηρεσίες (τριτογενής)


2η
Γυμνασίου


ΣΠΟΥΔΗ

ΤΗΣ


ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ - ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1. Διάλεξη
2. Συστημική
3. Επίσκεψη μονάδων
3. Σεμινάριο (προσκεκλημένοι ομιλητές)

Μέθοδοι:
1. Συλλογικό έργο
2. Γραμμή παραγωγής
3.Έρευνα και πειραματισμός
4.Μελέτη διαδικασιών
5. Εργασιακών εμπειριών-προβλημάτων
6. Τεχνολογικών-οικονομικών αποδόσεων
7. Εναλλακτικών τεχνολογιών.


III . ΠΡΟΑΓΟΝΤΑΣ ΕΝΑΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
(Μέλλον)
ΥΛΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ



1. Δασκαλοκεντρικές
ενότητες
(έμφαση στη δομή του γνωστικού αντικειμένου)

  • Σχεδιασμός συστημάτων
  • Υψηλή τεχνολογία
  • Εναλλακτική τεχνολογία
  • Οικολογικά συστήματα

2. Μαθητοκεντρικές ενότητες
Μελέτες περιπτώσεων
·         Σύγχρονη τεχνολογία
·         Υψηλή τεχνολογία
·         Εναλλακτική τεχνολογια




Γυμνασίου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΑ
ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
ΚΑΙ
ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ - ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ


Μέθοδοι:
1. Διάλεξη
3. Επίσκεψη μονάδων
3. Σεμινάριο (προσκεκλημένοι ομιλητές)


Μέθοδοι:
1. Κατασκευή (κατάδειξη
λειτουργικών αρχών)
2.Συστημικών αποδόσεων
3.Τεχνολογκή  Έρευνα και ανάπτυξη
4. Τεχνολογικών βελτιώσεων (πατεντών)
5. Σεμινάριο
6. Επίσκεψη


ΥΛΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

1. Δασκαλοκεντρικές
ενότητες
(έμφαση στη δομή του γνωστικού αντικειμένου):
  • Η λογική των συστημάτων
  • Αλληλεπίδραση   των συστημάτων
  • Η  νέα σύνθεση

2. Μαθητοκεντρικές ενότητες- Μελέτες περιπτώσεων
  • Η αλληλεπίδραση και ενοποίηση των συστημάτων
  • Προβλήματα του Ανθρώπου και της Κοινωνίας
1η
Λυκείου

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ

ΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

 ΜΕΛΕΤΕΣ

 ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ - ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ



1. Διάλεξη
2. Συζήτηση
3. Σεμινάριο (προσκεκλημένοι ομιλητές)




Μέθοδοι:
1. Έρευνα και ανάπτυξη
2. Συλλογικό έργο
3. Περιφερειακή ανάπτυξη
4. Ανεξάρτητη μελέτη
5. Εναλλακτικές τεχνολογίες


Εισήγηση  που έγινε στην ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 1ο ΕΠΑ.Λ. ΑΘΗΝΩΝ ΑΧΙΛΛΕΩΣ 37-39 & ΜΥΛΛΕΡΟΥ 124, ΑΘΗΝΑ 18-19/2/2011 

ΠΗΓΕΣ





[1] Τσιαντής Κώστας, Ιστορική Παιδαγωγική της Τεχνολογίας (Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα  2001).
[2] Technology Education Act of 1985, H.R. 3102, The House of Representatives, U.S.A. Congress 9 1985, σ. 2
[3] Technology Education Advisory Council, Technology: a national imperative, Reston, Virginia: International Technology Education Association, 1988
[4] Technology for All Americans: A rationale and structure  for the study of  technology,  International Technology Educational Association, Reston, VA, 1996, σ. 1
[5] Technology for All Americans: A rationale and structure  for the study of  technology,  International Technology Educational Association, Reston, VA, 1997 Δες επίσης ηλεκτρονική διεύθυνση στο  διαδίκτυο (internet): http://scholar.lib.vt.edu/TAA/TAA.html
[6]  To 1971 o  Maley παρουσίασε για πρώτη φορά το πρόγραμμά του για  το Λύκειο. Το πρόγραμμα  αναφερόταν στην αξιοποίηση της τεχνολογίας για την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα: μόλυνση περιβάλλοντος, στέγαση, παραγωγή ενέργειας, μεταφορές, επικοινωνίες, χρησιμοποίηση πόρων, εναπόθεση απορριμμάτων και αποβλήτων, εξασφάλιση νερού, διατροφής και ιατρο-φαρμακευτικής περίθαλψης. Δες Donald Maley, A program of relevance in industrial arts for a dynamic age- A senior high school program, Miami: Industrial Arts Association, 1971.
[7] Τσιαντής, Κώστας. ‘’Θετικός ανθρωπισμός: Ένας αναστοχαστικός διάπλους στην πραγματεία φιλοσοφικής ανθρωπολογίας του  Θ. Βακαλιού  Η ιδανική και η πραγματική εικόνα του ανθρώπου’’, Εφημ. Αυγή, 22-2-2001  (άρθρο, από την εισήγησή μου  στην παρουσίαση του βιβλίου του Θ. Βακαλιού  στο βιβλιοπωλείο Ελληνικά Γράμματα, 8 Δεκ. 2000).
[8] Donald Maley, The individual, education and the future. College Park, Maryland: University of Maryland, 1980, σ 23.
[9] Tsiantis,  Constantinos N.,  A philosophical, historical and pedagogical foundation of Technology Education with guidelines for curriculum development in Greek secondary education. Ph.D Dissertation, University of  Maryland, 1989.
ΚΩΣΤΑΣ Ν. ΤΣΙΑΝΤΗΣ